Đerdap, tragom rimskih legija

Autor
Lepenski vir Lepenski vir

Iako nije najduža Dunav je svakako najznačajnija evropska reka. Preseca kontinent od severozapada do jugoistoka i spaja preko sistema kanala Severno i Crno more. Na njegovim obalama se nalaze četri evropske prestonice, stari gradovi koji su sprečavali najezdu osvajača i nebrojeni mostovi koji povezuju njegove široko razdvojene obale. To je najznačajnija evropska saobraćajnica i put kojim rado plove turistički brodovi. Dunavom je oteklo i Panonsko more. Najlepši deo reke se nalazi upravo na mestu gde su reka i more provalili bedeme Karpata. Možda je baš taj priliv vode u Crno more doveo do prodora vodene mase kroz Bosfor i Dardanele i stvorio mit o Atlantidi, odnosno biblijski potop.

Stotinak kilometara duga, krivudava Đerdapska klisura je najbolji dokaz koliko je dugo i mučno voda nagrizala stene, koliko je puta pobedila i koliko se puta povukla tražeći lakši put. Klisura je bila sigurno utočište za sve civilizacije koje su imale priliku da ih u nju dovede put .

Prva naselja su osnovali sakupljači plodova pre devet milenijuma u Lepenskom viru, Vlascu i Padini. Pogodna mikroklima i izolovanost su doprineli da su prvobitni stanovnici klisure dostizali starost i od 70 godina za razliku od komšija iz Vinče koji su često umirali pre tridesete. Stanovnici Lepenskog vira su ostavili za sobom zanimljive nastambe i neobične kamene ukrase.

Tokom svojih čestih prodora na istok rimski imperator Trajan se dosta zadržavao u Klisuri. Vodio je teške borbe sa Dačanima i tek kada je napravio put kroz klisuru i most preko Dunava, uspeo je da ih porazi. Most dugačak 1133 metra je pravljen dve godine i bio je veliki gradjevinski poduhvat tog vremena. Nalazio se pet kilometara nizvodno od Kladova. Delovi mosta, puta i utvrdjenja su sačuvani sve do podizanja brana na Dunavu. Tada je od nadolazeće vode sačuvano samo naselje Lepenski vir, Trajanova tabla i deo puta pored nje.
 

Rimljani a kasnije Vizantinci su dugo ostali u klisure i tragovi njihovog boravka su vidljivi na svakom mestu a sačuvani su i u navikama stanovništva. Područje klisure se vezuje i za velikog srpskog junaka Miloša Obilića. On je lovio po Miroč planini gde ga je sreo i knez Lazar. Po predanju je Miloš podigao manastir Tuman nedaleko od Golupca.

Đerdapska klisura je niz od četri klisure i tri kotline. Počinje sa Gornjom klisurom a slede Gospodjinski vir, Veliki i Mali Kazan i Sipski kanal. Izmedju klisura su prostrane kotline LJupkovska, Donjemilanovačka i Oršavska. Dunav je kod Donjeg Milanovca širok do dva kilometra a u Malom Kazanu se skupi do stopedeset metara. Pri tome mu dubina dostiže do 90 metara. Sipski kanal je zbog brzih voda i mnogobrojnih stena bio teško prelazna barijera za brodove. Nekad je uz reku brodove vukla stočna zaprega a kasnije i parna lokomotiva. Izgradnjom brane kod Kladova je rečni tok znatno usporen, stene su potopljene a napravljene su i prevodnice. Zanimljivo je da se usporenje toka Dunava nastalo podizanjem brane primećuje sve do Slankamena.

Na ulazu u klisuru se nalazi stari grad Golubac i stena Babakaj. Priča se da su Turci uhvatili devojku Golubanu i da su je odveli u harem. Devojka nikako nije mogla da prihvati sudbinu haremske lepotice pa su je Turci vezali za stenu Babakaj. Devojka se na steni udavila a grad na strmoj obali je nazvan Golubac.
Klisura počinje sa jednom tvrdjavom a završava sa drugom. Kod Kladova se nalaze ostaci nekad moćne tvrdjave Fetislam . Tvrdjavu je na tom mestu gradio prvo Trajan, potom Justinijan a u dvanestom veku je napravljeno utvrdjenje Novi grad koje su Madjari razorili.. Kasnije su Turci tu napravili moćnu tvrdjavu koja je i danas solidno očuvana.

Đerdapska klisura je pravi udžbenik ljudske istorije. Istovremeno je i udžbenik zemljine istorije. Na stenovitim obalama Boljetinske reke se može kao u knjizi videti razvoj geološke gradje ovog dela Srbije. U okolini ima dosta pećina od kojih je najznačajnija Rajkova pećina kod Majdanpeka. Kod Majdanpeka se nalazi i veliki kameni most – prerast na reci Velja Prerast. Na reci Vratni se nalaze čak tri takva prerasta.

Izgradnjom brane su poplavljena mnoga mesta na našoj i rumunskoj obali. Stari grad Poreč na Porečkoj reci je često plavljen pa je preseljen na obalu i nazvan je Donji Milanovac. Podizanjem brane je ponovo potopljen i na uzvišenju iznad reke je podignut po treći put. Danas je to turističko središte cele regije sa hotelom Lepenski vir. Značajna turistička mesta pored Đerdapskog jezera su Golubac, Tekija i Kladovo sa omladinskim naseljem Karataš.

Negotinska krajina je sačuvala od starih Rimljana vinogradarstvo i osećaj za dobru hranu. Najbolja vina se proizvode u selima Rajac i Rogljevo, nedaleko od ušća Timoka u Dunav. Zanimljivi su vinski podrumi kojih u Rajcu ima oko tri stotine a u Rogljevu nešto manje. Vina su im nagradjena u Parizu 1935 godine. Meštani kažu da rajačka vina ne opijaju, od njih se bolje misli, još bolje priča a najbonje peva. Inače bolesti srca i krvnih sudova u Rajcu su nepoznate.

Iz starih vremena je sačuvan i osećaj za dobru hranu. Ovde i danas možete dobiti belmuš, specijalitet srednjevekovne Srbije. Belmuš znači lep muž (čovek) jer muškarac koji jede ovo jelo ostaje dugo lep. Jelo se pravi od brašna i mladog sira.

 

Tekst Dragan Bosnić

 

 

Share on: Post on Facebook Facebook
Twitter Twitter
  • Pošalji prijatelju Pošalji prijatelju
  • Verzija za štampu Verzija za štampu
  • Samo tekst Samo tekst
Share on: Post on Facebook Facebook
Twitter Twitter

Tagged as:

Kladovo, Đerdapska Klisura, Golubac, National park Djerdap, Istocna Srbija, Lepenski vir

Oceni članak

0