Bor

Autor
Borsko jezero Borsko jezero

Brestovačka banja je od Bora udaljena oko 12 km. U njoj je kaptirano deset izvora relativno male izdašnosti, ali različitog hemijskog sastava i temperature od 32-41 °C. Banja je bila poznata još u vreme Rimljana, koristili su je i Turci, a lekovita svojstva njenih izvora potvrdili su još knez Miloš Obrenović i baron Herder.

U Brestovačkoj banji posebnu celinu i graditeljsku baštinu predstavljaju stari banjski objekti, koji su 1949. godine zakonom zaštićeni i kasnije više puta restaurirani. Pronađeni su lokaliteti na kojima su za vreme Rimljana bile kade i bazeni za korišćenjelekovite banjske vode, kao i ostaci nakita, novca, predmeta koji su se tadakoristili i koji se sada nalaze u Muzeju rudarstva u Boru. Najstarije objekte čine turska kupatila - hamami. Bilo ih je tri. Najbolje je očuvanoi 1970. godine obnovijeno ono u centru banje. To je mala kvadratna građevina debelih, belo okrečenih zidina sa bazenom i kupolastom krovnom konstrukcijom obloženom bakrom. Danas aktivno kupatilo podignuto je 1906 godine, po nalogu kralja Petra I, na prostoru objekta koji je zbog dotrajalosti morao biti porušen. Kupatilo je restaurirano 1968. godine. Ima dva bazena i šest kada, koje se pune lekovitom vodom obližnjih izvora. Lepotom izgleda i majstorstvom izgradnje, kao i prilagođenošću ambijentu i prvobitnoj nameni, ističe se konak kneza Miloša i dvorac Aleksandra Karađorđevića. Konak kneza Miloša je po njegovom nalogu i za njegove potrebe izgrađen 1835. godine. To je prizemna građevina konstruisana po ugledu na šumadijske kuće tog vremena. Ima odžakliju za pripremanje hrane. Danas je ova zgrada restaurirana i u njoj se nalazi stalna postavka muzeja „Brestovačka banja u doba kneza Miloša“. Po nalogu kneza Miloša, a za potrebe gostiju banje, izgradjena ja kafana sa sobama, današnji hotel „Srpska kruna“ i hotel „Dom odmora“. Dvorac Aleksandra Karađorđevićapodignut je 1856. godine i to je zgrada po ugledu na gradske kuće tog vremena, spratna je i u njoj su se održavale svečanosti slične onima na evropskim dvorovima. U tom vremenu, to je bila najveća i najmodernija zgrada u svim banjama Srbije, sa slikovitom zasvodnom kapijom i malim lepo uređenim dvorištem. Danas se taj objekat priprema za restauraciju, da bi se vratio svojoj nameni. Park šuma oko Brestovačke banje zakonom je zaštićena. 

Borsko jezero

 

Borsko jezero nastalo je 1959. godine podizanjem brane nedaleko od mesta gde su se spajale Marecova reka i Valja Žoni, izvorišni kraci Brestovacke reke. Pored voda koje dobija od svojih pritoka, padavina i otopljenog snega, u Borsko jezero je radi poboljšanja vodnog bilansa uveden i deo vode iz sliva Zlotske reke. Jezero je na nadmorskoj visini od 438 m, čija dubina premašuje i 50 m. Borsko jezero ima nepravilan oblik i sastoji se iz dva duboka dela nad nekadašnjim rečnim tokovima. Obala je sitno razuđena. Jezero se nalazi neposredno pored puta Bor-Žagubica koji prolazi pored obronaka Tilva njagre – sada ugašenog vulkana. Mala količina vode preko leta se u površinskom sloju zagreje do 25°C, pa omogućava prijatno kupanje i razne aktivnosti na vodi. Kako ova temperatura vode traje oko 80 dana, moguća je kupališna sezona koja traje od polovine juna do septembra. Preko zime, površina jezera se zaleđuje (u priobalnom pojasu i do 30 cm), ali nisu vršena ispitivanja kvaliteta leda da bi se mogao koristiti za klizanje i neke druge zimske sportove. U jezeru ima ribe i na obalama se uvek mogu videti ribolovci, koji povrameno organizuju i takmičenja. Na jezeru je uređeno više plaža, a objekte infrastrukture čine hotel, autokamp, bungalovi, sportski tereni, restorani i prodavnice.

 

3. Lovište Dubašnica
 
Kučaj predstavlja najveći krečnjački kompleks u Srbiji, a u njegovom istočnom delu ističe se Dubašnička površ u blizini sela Zlot. Ova predeona celina interesantna je za speleologe, planinare, turiste, lovce i ljubitelje prirode. Ovaj prostor izvorne lepote i netaknute prirode, pogoduje razvoju planinarstva, lovnog turizma, speleologije, škole u prirodi itd. U uređenom lovištu ima muflona, jelena lopatara, divljih svinja, srna i druge divljači. Kraška površ Dubašnica ima nadmorsku visinu od 850 do 1.000 m. Pored brojnih vrtača, sredinom površi usečena je dolina ponornice Dubašnice. Ponornice su i reke Vojala, Demizlok, Pojenska i Mikuljska reka, što predeo čini nesvakidašnjim. Bezvodan je na površini, a bogat vodom u dubini krečnjačke mase. Voda ponornica, kiša i snega, pojavljuje se i na vrelima u dolini Zlotske reke. Inače, kanjon Zlotske reke ili Lazareva dolina, nalazi se pod zaštitom države, a u toku su i napori za proglašenjem Dubašnice nacionalnim parkom.
 
Zlotske pećine
 
Istočna podgorina Kučaja, posebno okolina sela Zlot, bogata je speleološkim objektima. Ističu se pećine Lazareva, Vernjikica, Vodena, Mandina i Hajdučica. Ispitana je i kraška jama Stojkova ledenica. Svi ovi objekti poznati su pod zajedničkim imenom Zlotske pećine. Za turističke posete uređene su Lazareva pećina i Vernjikica. Najpoznatija i turistički najranije uređena je Lazareva pećina. Ulaz u pećinu je na visini od 291 m i nalazi se na levoj dolinskoj strani Lazareve reke. Za vreme svoje vladavine Turci su zazidali ulaz u pećinu, da bi sprečili skrivanje hajduka i zbegova. Prve arheološke podatke o Lazarevoj pećini dao je Feliks Hofman 1882. godine, a sistematska istraživanja izvršio Jovan Cvijić, a kasnije i Muzej rudarstva i metalurgije iz Bora. Sa turističkim uređenjem počelo se 1953. godine. Lazareva pećina spada u grupu izvorskih speleoloških objekata. Pećinske kanale izgradila je i izgrađuje podzemna reka. Ukupna dužina ispitanih kanala je 1.592 m. Arheološki i speleološki interesantna, Lazareva pećina privlači brojne turiste. Postoji organizovana vodička služba. Vreme provedeno u pećini i motelu kraj nje, svojevrstan je doživljaj, koji upotpunjavaju legende i priče o zakopanom blagu na ovim prostorima. Pećina Vernjikica se nalazi 1,5 km dalje od Lazareve pećine, na 454 m nadmorske visine. Sa Lazarevom pećinom povezana je uređenom pešačkom stazom. Naziv verovatno potiče od vlaške reči var koja znači krečnjak, a po nekim izvorima značenje ove reči glasi veličanstvena, vredna i neponovljiva. Prva naučna istraživanja Vernjikice datiraju iz 1960. godine. Prilazna pešačka staza uređena je 1976. godine, kada je završen i projekat turističkog uredenja pećine. Reč je o suvoj pećini u dosta čistim krečnjacima, što je od značaja za izgled pećinskog nakita. Za pećinu Vernjikicu je karakterističan veliki broj stalaktita i stalagmita neobičnih oblika i boja.

 

5. Planine
Planinskom prostoru okoline Bora posebno obeležje daje Kučaj, ali i ostale planinske celine kao što su: Veliki i Mali krš, Deli Jovan, Stol i Crni vrh. Crni vrh je deo šumskog kompleksa Kučaja, koji je poznat po najvrednijim i najkvalitetnijim bukovim sastojinama u našoj zemlji. Prijatna planinska klima, bujno zelenilo, čist vazduh i snežni pokrivač, omogućili su da Crni vrh postane prava izletišna destinacija. U okolini je uređen planinarski dom, teren za skijanje i uspinjača. Još jedan izletnički centar okoline Bora predstavlja planina Stol, koji dostiže visinu od 1.156 m. Planinska masa Stola izgrađena je od moćnih naslaga krečnjaka, sa padom slojeva i do 40°, što predstavlja izazov za planinare. Proređene šume, livade, pašnjaci i malo prirodno jezero, daju ovoj planini poseban izgled. Na Stolu postoji planinarski dom, u kome najčešće borave lovci i planinari.

Mladenka Prvulović

Share on: Post on Facebook Facebook
Twitter Twitter
  • Pošalji prijatelju Pošalji prijatelju
  • Verzija za štampu Verzija za štampu
  • Samo tekst Samo tekst

Tagged as:

Istocna Srbija, banje, pećina, jezero, Zlotske pećine, pećine

Oceni članak

0

Newsletter