Polazna | Srpski | Destinacije | Prvi svetski rat na teritoriji Srbije | Opština Mionica u Prvom svetskom ratu

Opština Mionica u Prvom svetskom ratu

Autor
spomenik Vojvodi  Živojinu Mišiću spomenik Vojvodi Živojinu Mišiću

 

ZNAČAJNE LIČNOSTI IZ I SV.RATA:

Vojvoda Živojin Mišić (1855-1921)

            Potiče iz porodice koja se u 18. veku doselila u Struganik iz Tepaca u Crnoj Gori. Njegovi preci najpre su se prezivali Kaljević, docnije izvesno vreme u prvoj polovini 19. veka  Lučić i Živković, a njegovi savremeni srodnici često i Mišović. Trinaesto je dete Radovana i Anđelije (ćerke Jovana Damjanovića iz Koštunića).
            Osnovno školovanje započeo u Ribnici 1. oktobra 1865 godine, završio ga u Kragujevcu (treći i četvrti razred za godinu dana). Šest razreda gimnazije učio u Kragujevcu (od 1868 godine) i Beogradu, potom u Beogradu od 20. septembra 1874 godine i Vojnu akademiju.
            U aprilu 1876 godine je, kao pitomac, raspoređen u Valjevo, na prvu svoju oficirsku dužnost. Na bojištu je, u Srpsko-turskom ratu, komandovao Kolubarskim bataljonom 2. klase Valjevske brigade, sastavljenim od narodne vojske. Tada je zaslužio i svoje prvo odlikovanje, a u decembru je proizveden za pešadijskog potporučnika. U ratu 1877-1878 godine je komandir čete valjevskog kombinovanog bataljona VII puka. Posle tih ratova, završenih pobedom Srbije, čitava 11. klasa vojnih pitomaca, kojoj je pripadao i Mišić, vraćena je u akademiju da dovrši školovanje. Posle još dve godine školovanja raspoređen je u Prokuplje.
            U rat sa Bugarima, 1885 godine, Mišić je ušao kao komandir 1. čete 1. bataljona u valjevskom V pešadijskom puku Drinske divizije I poziva, pa docnije postavljen za komandanta tog bataljona. Upućen je 1887 godine, pošto je prethodno unapređen u čin kapetana, na dalje vojno školovanje u Austro-Ugarskoj (streljačka škola u Bruku). Generalštabni pukovnik je postao 1901 godine. Pored komandnih dužnosti u raznim garnizonima (Užice, Kladovo, Beograd, Kragujevac) bio je i kraljev ađutant (postavljen u leto 1893, razrešen u proleće 1897). Prateći kralja Aleksandra Obrenovića bio je 1896 godine na Olimpijskim igrama u Atini i posetio Hilandar.
            Komandant Drinske divizije, sa sedištem u Valjevu, je od 1 maja 1902 godine do 26 jun 1903 godine. Za to vreme stanovao je sa porodicom u kući Milenka Draškovića u Karađorđevoj ulici. Dok se nalazio među Valjevcima Mišić je potpomagao akcije građanskih udruženja i, između ostaloga, bio predsednik obnovljenog Kola jahača Knez Mihailo i Streljačke družine. Kad je odlazio iz Valjeva, ispraćen je veoma srdačno. U čin generala unapređen je 20. novenbra 1912 godine što je predstavljalo nagradu zasluženu u Kumanovskoj bici. Na dužnosti pomoćnika načelnika Glavnog generalštaba nalazio se 1909-1912 godine i 1913-1914 godine.
            Komandovanje I armijom preuzeo je 16. novembra 1914 godine u 21 čas u Mionici, što je ubrzo dovelo do povratka morala među srpskim ratnicima zahvaćenim malodušnošću. Sa njom je izvojevao blistavu pobedu u Kolubarskoj bici. Celokupna evropska štampa pisala je o srpskom trijumfu i o vojskovođi iz Struganika. Za te zasluge dobio je vojvodsko zvanje (17. XII 1914). – Na Vojnoj akademiji u Beogradu Mišić je predavao Strategiju u razdobljima: 1. XI 1898 – 26. I 1900 godine, 5. X 1900 – 22. VI 1902 godine i 6. IX 1903 – 16. III 1904 godine. Mnogobrojne rasprave iz oblasti ratne veštine objavio je u Srpskoj vojsci i Ratniku, časopisima čiji je bio urednik. Predavanja pitomcima Vojne akademije objedinio je u knjizi „Strategija” koja je odmah uvršćena u obaveznu lektiru oficirskog kora. Sa nemačkog jezika je preveo „Taktiku” od V. Balka (objavljeno 1910 godine). Bolest ga je sprečila da dovrši pisanje svojih uspomena, započetih na lečenju u Francuskoj 1920 godine. Dva puta je penzionisan: najpre od 16. III 1904 do 4. III 1909 godine zbog sumnje da je neprijateljski raspoložen prema oficirima, akterima majskog prevrata 1903 godine ; ponovo od 12. IX 1913. do jula 1914 godine.
            U jesen 1915 godine nije se slagao sa planovima o povlačenju Srpske vojske sa teritorije Kraljevine zalažući se za prikupljanje raspoloživih srpskih snaga u Metohiji i prelazak u protivnapad. Povinovao se ipak odluci o povlačenju i svoju armiju poveo na jug. Izvesno vreme je potom proveo na lečenju u Italiji i Francuskoj da bi u septembru 1916 godine ponovo preuzeo komandnu dužnost u I armiji i doprineo oslobađanju Bitolja. Načelnik Štaba Vrhovne komande je od 7. VI 1918 godine: sa tog mesta komandovao je, u septembru 1918, probojem Solunskog fronta. Njegova odluka o ubrzanom nastupanju Srpske vojske na sever umnogome je ubrzala slom snaga Centralnih sila na Balkanskom poluostrvu. Po završetku rata Mišić je postao načelnik Generalštaba vojske Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, ali je zbog teške bolesti bio primoran da u leto 1919 godine napusti tu dužnost i ode na lečenje u Francuskoj.

            Umro je u Beogradu , u sanatorijumu na Vračaru , u pet sati ujutru, 20.januara 1921 godine . Neposredno pred smrt zatražio je da obuče mundir. poslednje njegove reči bile su : ''Opšta situacija povoljna, neprijatelj odstupa na svim pravcima''.
            Uz velike građanske i vojne počasti Mišić je sahranjen na beogradskom Novom groblju; tu mu je spomenik otkriven 3. XII 1922 godine.
            Bio je oženjen sa Lujzom Krikner (venčani 25. XI 1884 godine u beogradskoj Vaznesenskoj crkvi). Sinovi su im: Radovan, bankarski činovnik, zarobljen kao rezervni oficir u proleće 1941 godine i interniran u Nemačku odakle se nije ni vratio; Aleksandar, oficir, pripadnik Ravnogorskog pokreta, streljali ga Nemci u Valjevu u decembru 1941; Vojislav, inženjer agronomije, učesnik partizanskog ustanka 1941 godine, robijao na Golom otoku. Kćeri: Eleonora (rođena 1885 godine u Užicu, umrla 1952 godine u Valjevu; bila je najpre udata za Bogdana Anđelkovića, oficira, a posle njegove pogibije za Mihaila Markovića, valjevskog apotekara), Olga (1886-1977, udata za slikara Milana Milovanovića) i Anđelija (1889-1969).

            Njegov lik i delo ovekovečeni su u mnogim umetničkim delima: višetomni roman D. Ćosića „Vreme smrti”; pozorišna predstava „Kolubarska bitka” prema dramatizaciji dela tog Ćosićevog romana; pesme V. Ilića Mlađeg („Na dan sahrane vojvode Mišića”), Alekse Šantića, Slobodana Markovića („Vojvoda Mišić”), Petra Pajića; slike Uroša Predića, Milana Milovanovića, Vase Eškićevića, Veljka Stanojevića, Nikole Milojevića, Teodora Švrakića; skulpture Đorđa Jovanovića (poprsje na beogradskom Novom groblju), Dušana Jovanovića Đukina, Veljka Forcana (bista u Struganiku), Nebojše Mitrića (reljef na ribničkom mostu u Mionici), Ota Loga (spomenik u Mionici, bista na Rajcu), Milana Besarabića (bista u Ljigu), Dušana Nikolića (spomenik u Valjevu), Ljubiše Mančića (reljef na mestu u Beogradu gde je bila M. kuća), Drinke Radovanović (biste u Tekerišu i Beogradu), Save Halugina (bista u Mišićevu kod Subotice)... U Ljubljani je 1919 godine dotadašnja Kunova cesta preimenovana u – Cesta vojvode Mišića. Kasarne u Mariboru i Ljubljani dugo su nosile njegovo ime. U Zemunu je proglašen za počasnog građanina. Škola u Oglađenovcu se od 5. X 1933 godine zvala Osnovna škola vojvode Mišića, a danas sa ponosom ime velikog vojskovođe nosi i savskovenačka osnovna škola „Vojvoda Mišić”. Jedno dobrovljačko naselje na severu Bačke prozvalo se 1927 godine – Mišićevo. Njegova rodna kuća u Struganiku je obnovljena i pretvorena u spomen-muzej (1987). Dan Mišićevog rođenja proslavlja se od 1997 godine kao praznik mioničke opštine, a od 1998 godine svakog jula u Mionici se priređuju Mišićevi dani.

 

MUZEJI I GALERIJE:

Rodna kuća vojvode Živojina Mišića

            Kuća vojvode Živojina Mišića smeštena je u dubodolini, nedaleko od centra sela Struganik. To je prostrana monumentalna građevina impozantnih dimenzija, jedna od zadružnih porodičnih zgrada sačuvana na području Valjevske Kolubare.

            Veličina i solidnost konstrukcije nameću pretpostavku da je građena u nekom relativno mirnijem razdoblju početkom prošlog veka, a možda i u predustaničko vreme, jer je izvesno prema zapisu o "rabu božjem Živanu Mišiću rodom Kaljeviću koji požive 38 leta" (spomenik) da je brojna zadruga Miša Kaljevića i znatno ranije imala neko stanište na ovom mestu.

            Podignuta je kao polubrvnara-polučatmara, kakve su u ovom kraju rađene u prošlom veku i do danas je sačuvana u autentičnom stanju. Celom dužinom zgrada je podvojena na prostoriju zvanu "kuća", sa ognjištem primaknutim pregradnom zidu, i veliku i malu sobu. Postavljena je na kosom terenu pa je "kuća" na useku, a deo gde su sobe podzidan je i iskorišćen za podrum (na ćelicu). "Kuća" ima dvoja naspramna vrata koja omogućuju lakšu vezu sa ostalim zgradama u domaćinstvu. Sobe takođe imaju dva ulaza, jedan iz "kuće", a drugi spolja. U "kući" je pod od nabijene zemlje, a takav je ranije bio i u sobama. Krov je četvoroslivan, blažeg nagiba, pokriven ćermidom.

            Rodna kuća vojvode Živojina Mišića u Struganiku izuzetan je spomenik naše kulturno-istorijske prošlosti,   sa dvojakim spomeničnim svojstvom:

  • istorijskim - pripadao je porodici proslavljenog vojskovođe prvog svetskog rata Živojinu Mišiću i
  • etnografskim - spomenik je narodnog graditeljstva.

            Zakonom je zaštićena 1974. godine kao kulturno dobro od velikog značaja. Na ovoj značajnoj građevini izvedeni su kompletni konzervatorsko - restauratorski radovi.

            Kako je kuća vojvode Živojina Mišića kulturno dobro od istorijskog i etnografskog značaja, ona je i prezentirana kao istorijsko - etnografski kompleks. Izložba o značaju njegove ličnosti predstavljena je u ambijentu iz koga je ponikao. U "kući" je rekonstruisan autentični enterijer, a u sobama su izloženi eksponati biografskog i vojno-istorijskog karaktera, uz izvesno dozvoljeno prilagođavanje prostora muzeološkoj nameni (ostavljena su kasnije probijena spoljna vrata na maloj sobi, postavljeni su drveni podovi u sobama i hodna linija od opeke u "kući").

 

Kompleks rodne kuće vojvode Živojina Mišića je Odlukom Skupštine opštine Mionica br:332-7/94 od 21.06.1994 godine poveren na čuvanje Turističkoj organizaciji “Ribnica” Mionica.

Od 1988 do 2002 godine održavanja Kompleks rodne kuće vojvode Živojina Mišića je finansiralo Ministarstvo kulture i javnog informisanja.

Nakon zemljotresa koji je pogodio Mionicu 1998 godine, izvršena je rekonstrukcija krova i spoljne fasade na kući.

Plot oko Kompleksa je napravljen 1987 godine i od tada je u više navrata delimično rekonstruisan.

Potrebna je rekonstrukcija krova na kući, rekonstrukcija ograde oko kompleksa i pomoćnih objekata.

www.vojvodamisic@webly.com

 

SPOMENICI:

Spomenici vojvodi Živojinu Mišiću:

  1. 1.      Spomenik vojvodi Živojinu Mišiću na trgu u Mionici,  rad vajara Ota Jovana Loga, postavljen 01. decembra 1988 godine.

(2005 godine obavljena je rastauracija spomenika, uklonjene su sive mermerne ploče koje su već bile znatno oštećene i postavljene crne mermerne ploče (gabro) i vraćeni su natpisi izliveni u bronzi koji su bili na orginalnom spomeniku – tom prilikom je obavljeno i čišćenje i uređenje samog spomenika.)

  1. 2.      Spomen-obeležje na Ribničkom mostu u Mionici, rad vajara Nebojše Mitrića, postavljen 1984 godine. Spomenik se nalazi na mestu gde je Mišiću tokom Kolubarske bitke 15. novembra 1914 godine predata komanda nad Prvom armijom.

(2005 godine urađena je zaštitna ograda oko spomenika i rekonstrukcija ograme Mosta na Ribnici.)

  1. Spomenik vojvodi Živojinu Mišiću u Struganiku, rad vajara Veljka Forcana.
  2. Spomen česma vojvodi Živojinu Mišiću u Struganiku.

 

Spomen kapela u Brežđu:

            Spomen kapela u Brežđu je sagrađena posle prvog svetskog rata i posvećena palim ratnicima u balkanskim ratovima i Prvom svetskom ratu.

            Izvršena je rekonstrukcija Kapele: Izvedeni radovi obuhvatili su sanaciju krovne konstrukcije, pokrivanje novim pokrivačem, obijanje derutnog maltera, postavljanje metalnih zatega, malterisanje, postavljanje novih vrata i drvene ograde oko kapele.

 

Opštinsko narodno kupatilo “Vojvoda Mišić” u  Banji Vrujci:

            Opštinsko narodno kupatilo “Vojvoda Mišić” u Banji Vrujci podignuto izginulim i pomrlim ratnicima od 1912 do 1919 godine. Prvo banjsko kupatlo je podignuto 1938 godine. Objekat ima dva bazena ženski i muški, veličine 5x4 m, dubine 0,9 m na samim izvorima tople vode. Zidovi bazena pod vodom dubine do 90 cm i iznad vode 100 cm, obloženi su keramičkim pločama. Krov je zastakljen.

 

KNJIGE:

  • "Sinovi vojvode Mišića", poznatog valjevskog istoričara i publiciste, prof. Velibora Berka Savića.
  • “Mionica” - Autor je Ljubomir Ljubiša Nedeljković, rođen u Mionici 1925 godine. Sadržinu ove knjige čine zanimljiva i obiljem činjenica potkrepljena kazivanja o nekadašnjoj Mionici i starim Mioničanima. Nedeljković je brižljivo pobeležio ko je sve nekada živeo u Mionici i kakve su bile sudbine onovremenih Mioničana. Uradio je to po ulicama, idući od kuće do kuće.
  • “Vojvoda Živojin Mišić”, autor Petar Opačić. U ovoj knjizi, koja je napisana na osnovu autentičnih izvora i obimne literature, izložen je, na popularan način, životni put i vojnička slava vojvode Živojina Mišića.
  • Fondacija “Vojvoda Živojin Mišića” je u saradnji sa Institutom za savremenu istoriju u beogradu objavila “Moje uspomene” vojvode Mišića sa tematskim prilozima koji otkrivaju i neke manje poznate aspekte njegove ličnosti, zatim dve knjige Milorada Radojčića “Vojvoda Mišić i njegovi Kolubarci u ratovima 1912-1918” i monografiju svih naselja mioničke opštine sadržanu u knjizi “Zavičaj vojvode Mišića – mioniča opština”, kao i bogato opremljenu fotomonografiju “Mionica – zavičaj vojvode Mišića”.

OPŠIRNIJE O KNJIGAMA I UMETNIČKIM DELIMA O MIONICI U PRILOGU MONOGRAFIJAODLOMAK IZ FOTO-MONOGRAFIJE “MIONICA ZAVIČAJ VOJVODE MIŠIĆA” KOJU JE IZDALOA FONDACIJA “VOJVODA ŽIVOJIN MIŠIĆ”.

Share on: Post on Facebook Facebook
Twitter Twitter
  • Pošalji prijatelju Pošalji prijatelju
  • Verzija za štampu Verzija za štampu
  • Samo tekst Samo tekst

Tagged as:

Prvi svetski rat

Image gallery

Oceni članak

0

Newsletter