Polazna | Srpski | Destinacije | Prvi svetski rat na teritoriji Srbije | Manastir i ktitorski grob iz Ćelija kod Lajkovca

Manastir i ktitorski grob iz Ćelija kod Lajkovca

Autor
Spomen crkva Sv. Đorđa u selu Ćelije Spomen crkva Sv. Đorđa u selu Ćelije

SPOMEN KOSTURNICA PALIM RATNICIMA KOLUBARSKE BITKE

Tokom radova na rekonstrukciji crkve Sv. Đorđa, odnosno spomen – kosturnice Kolubarske bitke u selu Ćelije kod Lajkovca, utvrđeno je da je sagrađena na temeljima manje manastirske crvke iz XIV i XV veka, što ukazuje na kontinuitet kultnog objekta. Unutar starije crkve postojala su dva ktitorska groba. Od posebnog je značaja grob sa nadgrobnom pločom u centru naosa, koji je bio sakriven ispod prvobitnog poda crkve, u kome je bio sahranjen muškarac stariji od 60 godina. Od grobnog inventara otkriveno je devet srebrnih dugmadi.

Tokom 2004 – 2005. godine zavod za zaštitu spomenika kulture Valjevo preduzeo je obimne radove na rekonstrukciji crkve, tj. spomen – kosturnice, u selu Ćelije, opština Lajkovac. Crkva Sv. Đorđa sagrađena je 1923 – 1924, kao kosturnica srpskih i austrougarskih ratnika izginulih u Kolubarskoj bici 1914. Kosti su pohranjene u kripti ispred zapadnog ulaza i u naosu. Prilikom konzervatorskih radova, obijanja maltera i probijanja poda naosa utvrđeno je da je spomen – kosturnica sazidana na zidovima stare srednjovekove crkve. Istorijski podaci i dokumentacija iz vremena podizanja kosturnice malobrojni su. Jedini, autorima poznat, pisani podatak o starosti objekta daje Petrović (1949). Govoreći o dizanju spomen kosturnice, on beleži narodno predanje da se tu nalazio manastir po kome je selo dobilo ime Ćelije, a koji je dva puta rušen. Petrović, pišući o otkriću jednog groba sa pločom u naosu takođe beleži predanje da je u crkvi sahranjen Grgur Slepi.

Položaj lokaliteta opis istraživanja

Spomen crkva Sv. Đorđa nalazi se na oko 3 km jugoistočno od Lajkovca u selu Ćelije (sl. 1). Crkva je sazidana u uvali između Vrapče brda (kota 293) i brda Čovke (kota 272). Nalazi se na nadmorskoj visini od 139 m. Kroz uvalu protiče potok Kamenac u smeru zapad-istok. Hram je postavljen uz padinu brda na zaravnjenom platou oivičenom plitkim potokom. U crkvenoj porti sa istočne strane crkve mogli su se razaznati temelji zgrade koja je sa svoje severne strane bila ukopana u padinu brda. Ostatak porte bio je zaravnjen, bez vidljivih tragova starijih građevina.
Arhitektura kompleksa

Očito da je 1924. Prostor stare crkve očišćen od šuta do nivoa poda. Tada je nivo svih starih zidova crkve sveden na najnižu sačuvanu visinu od 1,5 m u odnosu na pod crkve. Zidovi su nadzidani i zasvedeni u potpunosti opekom. Crkva je jednobojna, spoljnih gabarita 6,3 x 10,2 m. Apsuda je polukružnog oblika, poluprečnika 1,85 m.
Objekat je plitko fundiran na temeljima od većih komada neobrađenog i lomljenog kamena u čijim spojnicama gotovo da i nema maltera. Temelj oltarske apside je ukopan na 0.4 m od gornje kote starog poda. Srednjovekovna crkva je bila izgrađena od pritesanog krečnjačkog kamena i kvadratnih tesanika sige koji su zidani u relativno pravilnim redovima. Tesanici sige su uglavnom upotrebljavani za izradu pilastra u naosu, uglova crkve, i mnogo manjoj meri zidova. Zidovi su zidani kamenom u krečnom malteru, širine oko 0.7 m. Unutrašnjost je podeljena sa dva para jakih polastera, koji nose luke i svod. Zapadni par ima dimnzije 0.86 x 0.72 m, a istočni 0.68 x 0.72 m. Zidovi su bili obostrano malterisani fresko – malterom. U mnogo manjoj meri freske su sazidane i na spoljnom licu zida, što upućuje na zaključak da je crkva bila živopisna i sa spoljne strane.

Prilikom sondiranja crkvene porte južno od hrama otkriveni su temelji građevina lomljenog kamena, koji predstavljaju ostatke manastirskih objekata.

Pokretni arheološki nalazi

U grobu unutar crkve otkrivene su dve vrste dugmadi rađene u tehnici livenja, dimenzija 1 – 2 cm. Prvoj pripada 8 dugmadi koja na gornjoj strani imaju pljosnatu petlju, dok se donjim delom završavaju petougaonom izduženom formom (t. II/2), a drugoj samo jedno poliedarsko dugme sa pljosnatom petljom za pričvršćivanje. Ovakva dugmad do sada je evidentirana na srednjovekovnim nekropolama Naprelje, Trgovište i Golkovo.
U oltarskom delu crkve, prilikom skidanja savremenog poda pronađen je novčić koga je 1612 kovao poljski kralj Sigismund III Vasa. Novčić je dobro očuvan, srebro: Av. REG POLO 1612, Rv. SIG III D G REX POL M D L.
Daleko veći broj nalaza registrovan je prilikom sondiranja porte istočno i južno od hrama, u blizini temalja manastirskih konaka. Radi se o ulomcima keramičkih posuda čija se najveća koncentracija nalazila južno od crkve gde je verovatno bila smeštena manastirska trpezarija. Fragmenti većinom pripadaju kuhinjskom posuđu što potvrđuju delovi masivnih i manjih lonaca, tanjira, lončića i crepulja.
Pored keramičkih pokretnih nalaza na prostoru konaka 2 pronađeno je oko 10 Nemačkih, Ugarskih i Srpskih novčića.Većina pripada XIX veku ali ima i primeraka iz XVIII veka.
U konaku 2 nađena je narukvica sastavljena od 6 pločica rađenih tehnikom iskucavanja u srebrnom limu. Centralni motiv na pločicama čini latica cveta sa tučkom.

 

Izvor: Turistička organizacija opštine Lajkovac

Share on: Post on Facebook Facebook
Twitter Twitter
  • Pošalji prijatelju Pošalji prijatelju
  • Verzija za štampu Verzija za štampu
  • Samo tekst Samo tekst

Tagged as:

Prvi svetski rat

Oceni članak

0

Newsletter