Fotografije svedočanstva srpske golgote

Autor
Kralj Petar, volovska kola Kralj Petar, volovska kola

Novo izdanje "Ratnog albuma 1914-1918" potpukovnika Andre Popovića, potresne knjige sa oko 3.000 slika žrtava koje je podnela srpska vojska. Najbolnija srpska knjiga o viteškom ratu koji je naš narod podneo u svetskom obračunu

POTRESNIH svedočenja o Srbiji i Srbima u Prvom svetskom ratu, ponajviše iz prve ruke, ima na hiljade. Ali, među njima, kao knjiga nad knjigama, izdvaja se obimom, poduhvatom i sadržajem "Ratni album 1914-1918" potpukovnika Andre Popovića sa oko 3.000 fotografija sređenih i hronološki, i po frontovima i tematski. Mada je pretežno srpski, ovaj ratni album ima u vidu celinu svetskog rata i sve njegove frontove on objedinjuje u jedan front istine - kako je jedan mali narod, srpski, podneo žrtve za spas čovečanstva i naše čovečnosti.

Ovim rečima Milovan Vitezović, u ulozi priređivača, opisuje novo izdanje kapitalne monografije, koje je objavila "Pravoslavna reč" iz Novog Sada, idući u susret obeležavanju stogodišnjice Prvog svetskog rata. Popovićevo delo je prvi put objavljeno 1926. godine, a sada je dopunjeno novim fotografijama, dokumentarnim prilozima i istorijskim tumačenjima, koje je uredio Vitezović i predgovorom koji su napisali akademik Milorad Ekmečić i predsednik Republike Srbije Tomislav Nikolić.

- Pesnik "Plave grobnice", najpotresnije srpske nacionalne poeme Milutin Bojić, dao je naslov svojoj zbici ratnog pevanja - "Pesme bola i ponosa". Taj naslov bi zamenom jedne reči mogao i da najbolje okarakteriše bit "Ratnog albuma" - slike bola i ponosa - naveo je Vitezović u predgovoru.

Onima kojima je teško, uz sve poznavanje istorije i pisanih svedočenja da zamisle i stvore sebi sliku mučnog i ponosnog povlačenja pred nadmoćnim i oholim neprijateljem cele zemlje, napadnute sa tri strane, iscrpljene ratovima i pošastima, koja drži do svog istorijskog dostojanstva i neće da se preda, dovoljno je da prelistaju ovaj album i da im sve postane jasno i pojmljivo. Ova knjiga je, ističe priređivač, knjiga širokih istorijskih vidika.


Kralj Petar bodrio je borce na prvoj liniji fronta

- Zadržavanjem pogleda na bilo kojem listu, vidim epsku stranu hrabrosti i stradanja Srba, gde svaka fotografija može da bude roman, pripovetka, pesma, film. Bard svetskog filma Džon Ford jednom je rekao: "Srbi imaju jednu fotografiju koja je gotov film. Postoji iz prvog svetskog rata fotografija starog kralja Petra kako se na volovskim kolima 1915. povlači preko Kosova. I kada bi se taj kadar odmrznuo i pokrenuo, pred nama bi bio pravi pravcati film o velikoj drami srpskog naroda i njegovog kralja" - piše Vitezović.

Zato, po njegovim rečima, ova knjiga ima epski karakter - srpska "Odiseja", iskazana fotografijama na kojima su ljudska lica istorije:

- Tako nam se "ratni album" predstavlja kao portret srpskog naroda među evropskim narodima, od kojih su jedni saveznici, a drugi protivnici. Ovo je najbolnija srpska knjiga, i kada se do kraja sagleda ostaje strašno pitanje: kako nas, uz ovoliko stradanje, još ima?

"Ratni album" je, po rečima akademika Ekmečića, predstavljao u vreme izdavanja značajan doprinos opštoj istoriji svetskog rata u kojem je stvorena jugoslovenska država. Novo izdanje sastavljeno je iz više delova. U celini je zamišljeno da bude "istorija svetskog rata" u fotografijama, skicama, istorijskim kartama. Tekst o istoriji iznosi 75 stranica, sa paralelnim prevodima na francuski i engleski, dok istorijske karte zauzimaju tri stranice.

Zbirka je, ističe Ekmečić, sastavljena od fotografija svih značajnih vojnih i političkih ličnosti koje su učestvovale u ratu i odlučivale o njegovom toku. Pored toga, tu su epizodni snimci vojnih formacija i pozadinskih službi. Opisan je viteški rat koji je srpski narod podneo u svetskom obračunu 1914-1918.

- U ovom albumu su i fotografije koje je pravio protivnik, za koje su njihovi tvorci mislili da se nikada neće predati na uvid javnosti. Među ovima su fotografije odvođenja civilnog stanovništva u koncentracione logore, koji su se prvi put u evropskoj istoriji pojavili na području gde žive Srbi, ili u blizini srpskih zemalja. Tu su i snimci obešenih ljudi, čak i žena. Treba verovati autoru ovog dela Andri Popoviću da je uloga Srbije u oslobodilačkom ratu 1914-1918. "sveća koja će večno goreti", bez obzira na to, ili upravo zbog toga, što su dugoročne posledice za srpski narod po zlu učinku mnogo gore nego što je iko mogao očekivati. Zapadni svet je danas malo, ili nimalo, prijateljski okrenut srpskom narodu. Bivši njegovi saveznici idu istim putem kojim su išli i njihovi neprijatelji 1914-1918. godine - smatra Ekmečić.

Mesto Prvog svetskog rata, po njegovim rečima, u prošlosti srpskog naroda spada u ona retka gnezda iz kojih je rasla cela njegova buduća istorija. Srbi su imali više žrtava u tom, nego u Drugom svetskom ratu sa velikim genocidom u novostvorenoj hrvatskoj državi tog perioda.

Ekmečić podseća i da je neophodno da se ne dozvoli poistovećivanje povoda i uzroka tako velikih zbivanja kakva su svetski ratovi. Sarajevski atentat 1914, navodi akademik, samo je povod, a ne i uzrok tog rata, a da taj događaj nije bio povod Prvom svetskom ratu, došlo bi do izbijanja trećeg balkanskog rata na jesen 1914.

- Austrijska nauka, ukazuje Ekmečić, još nije objavila dokument po kojem je habzburška vojska još 20. oktobra 1913. znala da se oko Gavrila Principa stvara jezgro za ubistvo prestolonaslednika Franca Ferdinanda.

Srbi, kako dodaje Ekmečić, nisu jedini narod na svetu koji slavi atentatore na velike države u istoriji.

- Gradovi Italije su okićeni po ulicama u čast atentatora koji nije uspeo da ubije Napoleona Trećeg. Pogrešno je uverenje dela istoričara današnjeg zapadnog sveta da je Franc Ferdinand bio zagovornik reforme monarhije u demokratskom duhu. Obratno od toga, njegov glavni oslonac je antisemitska partija Karla Luegera, gradonačelnika Beča. Pjer Renuven, jedan od najvećih istoričara Prvog svetskog rata, nazvao je (1928) ubijanje prestolonaslednika Franca Ferdinanda delom nacionalno-oslobodilačkog pokreta, a ne terorista. Glavni atentator Gavrilo Princip dobio je od svetske istorijske nauke mandat da ga slave kao legendarnog nacionalnog heroja - piše Ekmečić.

Srpsko povlačenje kroz Albaniju, zaključuje priređivač monografije, naziva se Srpskom golgotom. Kao i Hristov, i srpski put je bio pun krvi. Patnje i stradanje bili su toliki da su se mogli iskazati samo u narodnoj pesmi ("Niko ne zna šta su muke teške/ Dok ne prođe Albaniju peške"). Borba Srbije za slobodu od 1914. do 1918. predstavlja, kako po podnetim žrtvama tako i po ostvarenim rezultatima, gigantsko vojevanje jedne male zemlje protiv mnogo nadmoćnijih neprijatelja i primer nesebičnog žrtvovanja za svoju slobodu i slobodu svoje braće, koja su se kasnije pokazala nezahvalnim.



ČUVAR SEĆANjA

OSIM na imena slavnih vojnika i vojskovođa, ovaj album, po rečima predsednika Srbije Tomislava Nikolića, podseća i na skrajnuta i neisticana po zasluzi imena Riste Marjanovića, Samsona Černova, Vladimira Becića, Dragiše Stojadinovića, Riste Šukovića - fotografa bez kojih ne bi postojalo ovo svedočanstvo o Srbiji, dokaz o istini koju nikakva sila nikada neće moći da izmeni.

- Fotografija je jednako svedok i emotivni doživljaj. Ona čuva naše sećanje i dragoceno brani da neki zalutali, zakasneli kuršum današnjih perača savesti ne ubije našu časnu istoriju - napisao je Nikolić u predgovoru.



DOSTOJNI ISTORIJE

RATNI album istorije svetskog rata 1914-1918, u fotografijama, slikama, skicama i sažetim podacima o njima najuverljivija je i najpotresnija knjiga ove istorijske epohe u kojoj su promenjene karte država Evrope. U toj četvorogodišnjoj epohi najvećih bitaka u svoj dotadašnjoj istoriji sveta naš srpski narod se predstavio dostojnim istorije i, iako mali, pokazao se velikim i uzvišenim među prvim narodima sveta - rekao je patrijarh srpski Irinej, pod čijim blagoslovom je objavljeno novo izdanje.

PROMOCIJA U DOMU VOJSKE

KNjIGA "Ratni album 1914-1918" biće predstavljena u ponedeljak u podne, u Domu vojske Srbije, a o njoj će govoriti patrijarh srpski Irinej, predsednik Srbije Tomislav Nikolić, akademik Dragoljub Živojinović, istoričar umetnosti Nikola Kusovac i priređivač Milovan Vitezović. U umetničkom programu nastupiće glumac Lazar Ristovski, vokalni umetnik Ranko Jović, profesor Nikola Rackov i hor "Stanković". Voditelj programa biće glumica Ljiljana Blagojević.

Autor: B. Đorđević | 10. novembar 2013.

Izvor: Novosti.rs

Share on: Post on Facebook Facebook
Twitter Twitter
  • Pošalji prijatelju Pošalji prijatelju
  • Verzija za štampu Verzija za štampu
  • Samo tekst Samo tekst
Share on: Post on Facebook Facebook
Twitter Twitter

Tagged as:

Prvi svetski rat, kralj Petar

Oceni članak

0