Đerdap

Autor
Đerdap Đerdap

Iako nije najduža Dunav je svakako najznačajnija evropska reka. Preseca kontinent od severozapada do jugoistoka i spaja preko sistema kanala Severno i Crno more. Na njegovim obalama se nalaze četri evropske prestonice, stari gradovi koji su sprečavali najezdu osvajača i nebrojeni mostovi koji povezuju njegove široko razdvojene obale. To je najznačajnija evropska saobraćajnica i put kojim rado plove turistički brodovi. Dunavom je oteklo i Panonsko more. Najlepši deo reke se nalazi upravo na mestu gde su reka i more provalili bedeme Karpata. Možda je baš taj priliv vode u Crno more doveo do prodora vodene mase kroz Bosfor i Dardanele i stvorio mit o Atlantidi, odnosno biblijski potop.

 

Stotinak kilometara duga, krivudava Đerdapska klisura je najbolji dokaz koliko je dugo i mučno voda nagrizala stene, koliko je puta pobedila i koliko se puta povukla tražeći lakši put. Klisura je bila sigurno utočište za sve civilizacije koje su imale priliku da ih u nju dovede put.

Prva naselja u Klisuri su osnovali sakupljači plodova pre devet milenijuma u Lepenskom viru, Vlascu i Padini. Pogodna mikroklima i izolovanost su doprineli da su prvobitni stanovnici klisure dostizali starost i od 70 godina za razliku od komšija iz koji su često umirali pre tridesete. Stanovnici Lepenskog vira su ostavili za sobom zanimljive nastambe i neobične kamene ukrase.

Tokom svojih čestih prodora na istok rimski imperator Trajan se dosta zadržavao u Klisuri. Vodio je teške borbe sa Dačanima i tek kada je napravio put kroz klisuru i most preko Dunava, uspeo je da ih porazi. Most dugačak 1133 metra je pravljen dve godine i bio je veliki gradjevinski poduhvat tog vremena. Nalazio se pet kilometara nizvodno od Kladova. Delovi mosta, puta i utvrdjenja su sačuvani sve do podizanja brana na Dunavu. Tada je od nadolazeće vode sačuvano samo naselje Lepenski vir, Trajanova tabla i deo puta pored nje.

Rimljani a kasnije Vizantinci su dugo ostali u klisure i tragovi njihovog boravka su vidljivi na svakom mestu a sačuvani su i u navikama stanovništva. Područje klisure se vezuje i za velikog srpskog junaka Miloša Obilića. On je lovio po Miroč planini gde ga je sreo i knez Lazar. Po predanju je Miloš podigao manastir Tuman nedaleko od Golupca.

Đerdapska klisura je niz od četri klisure i tri kotline. Počinje sa Gornjom klisurom a slede Gospodjinski vir, Veliki i Mali Kazan i Sipski kanal. Izmedju klisura su prostrane kotline Ljupkovska, Donjemilanovačka i Oršavska. Dunav je kod Donjeg Milanovca širok do dva kilometra a u Malom Kazanu se skupi do stopedeset metara. Pri tome mu dubina dostiže do 90 metara. Sipski kanal je zbog brzih voda i mnogobrojnih stena bio teško prelazna barijera za brodove. Nekad je uz reku brodove vukla stočna zaprega a kasnije i parna lokomotiva. Izgradnjom brane kod Kladova je rečni tok znatno usporen, stene su potopljene a napravljene su i prevodnice.

Na ulazu u klisuru se nalazi stari grad Golubac i stena Babakaj. Priča se da su Turci uhvatili devojku Golubanu i da su je odveli u harem. Devojka nikako nije mogla da prihvati sudbinu haremske lepotice pa su je Turci vezali za stenu Babakaj. Devojka se na steni udavila a grad na strmoj obali je nazvan Golubac.
Klisura počinje sa jednom tvrdjavom a završava sa drugom. Kod Kladova se nalaze ostaci nekad moćne tvrdjave Fetislam. Tvrdjavu je na tom mestu gradio prvoTrajan, potom Justinijan a u dvanestom veku je napravljeno utvrdjenje Novi grad koje su Madjari razorili.Kasnije su Turci tu napravili moćnu tvrdjavu koja je i danas solidno očuvana.
Đerdapska klisura je pravi udžbenik ljudske istorije. Istovremeno je i udžbenik zemljine istorije. Na stenovitim obalama Boljetinske reke se može kao u knjizi videti razvoj geološke gradje ovog dela Srbije. U okolini ima dosta pećina od kojih je najznačajnija Rajkova pećina kod Majdanpeka. Kod Majdanpeka se nalazi i veliki kameni most – prerast na reci Velja Prerast. Na reci Vratni se nalaze čak tri takva prerasta.

Tekst: Dragan Bosnić

 

Share on: Post on Facebook Facebook
Twitter Twitter
  • Pošalji prijatelju Pošalji prijatelju
  • Verzija za štampu Verzija za štampu
  • Samo tekst Samo tekst
Share on: Post on Facebook Facebook
Twitter Twitter

Tagged as:

Đerdapska Klisura, Golubac, Lepenski vir

Oceni članak

0