Viminacijum - od I do XIX v.n.e.
Nedaleko od ušća
Mlave u
Dunav, 12 km od
Poarevca, nalaze se ostaci
Viminacijuma, glavnog grada rimske provincije
Gornje Mezije i legijskog logora. Veličina i značaj Viminacijuma proistekao je iz izuzetno povoljnog geografskog poloaja u sistemu odbrane severnih granica
Rimske imperije, spletu saobraćajnih komunikacija i trgovačkom prometu. Najznačajniji ostaci grada nalaze se na desnoj obali Mlave, gde su bili vojni logor i naselje, izgrađeni u drugoj polovini 1. veka. Uz logor su bila formirana manja naselja trgovaca i zanatlija. Naselje na levoj obali Mlave dobilo je gradski status u prvoj polovini 2. veka, u vreme
Hadrijanove vladavine, a status kolonije Viminacijum dobija za vreme cara Gordijana III. Pravo kovanja bakarnog novca dobija 239. godine. Sredinom 5. veka grad razaraju Huni, a 535. godine Justinijan obnavlja Viminacijum, izgradivši i manje vojno utvrđenje. U 19. veku još su se jasno nazirali obrisi ovog naselja, široke ulice koje se seku pod pravim uglom, trgovi, pozorišta, kupatila, vodovod, i gradski bedemi. Danas su ostali samo tragovi koji se nalaze u Narodnim muzejima u Poarevcu i Beogradu: mermerne skulpture, nadgrobne ploče i sarkofazi, nakit i posuđe.
Stara planina
Stara planina zauzima krajnji istok naše zemlje, uokvirena je na severu
Zaječarskom kotlinom, sa zapada
Timokom, sa jugozapada i juga dolinom
Nišave i sa istoka granicom sa Bugarskom. Od 1997. godine, Stara planina je zaštićena kao prirodno dobro od izuzetnog značaja, pa je tako nastao Park prirode sa površinom od 142.000 hektara. Takođe, ovaj
park je nominovan za UNESCO-vu listu projekta Čovek i biosfera. U okviru samog parka postoje brojni prirodni rezervati i spomenici prirode.
Rezervat Draganište obuhvata deo zajednica smrčevih šuma, a koji je zaštićen još 1981. godine. Zatim,
Golema reka, koja obuhvat deo zajednica bukovih šuma.
Spomenik prirode Babin zub predstavlja morfološku strukturu koja je asimetrična po uzdunoj osi. Najviši deo nalikuje platou i završava se stenovitim odsecima u duini od 1,5 km. Na teritoriji Stare planine postoji još nekoliko zaštićenih područja i objekata, a jedan od njih je spomenik prirode Stabla sitne granice u selu Osmakovu. Stanište velikog tetreba je zaštićeno u rezervatu Bratkova strana, a stanište bora krivulja u rezervatu Tri čuke. Pored već spomenutih tetreba, od faune na Staroj planini značajne su: suri orao, beloglavi sup, uralska sova, vulharice, divlje svinje, jeleni, vukovi itd.
Predrag Antonić
2. Kulturno-istorijske vrednosti
Na području šire okoline
Stare planine, otkriveni su tragovi praistorijske kulture i naselja stara preko 5.000 godina. Na ovim prostorima boravile su kulture neolita, gvozdenog doba, antike, vizantije i srednjeg veka. Takođe, ovuda je prolazio i poznati
rimski put Via Militaris, koji je spajao ove krajeve sa novoosvojenom Dakijom na severu i ostatkom imperije. Očuvane vrednosti ovog kraja ogledaju se i u postojanju raznih srednjevekovnih manastira, građenih u periodu od XIV i XIX veka. Na samoj planini postoje brojni lokaliteti sa religijskim obelejima iz perioda ranog hrišćanstva, koja su povezana sa prenošenjem običaja i mitova. Ta obeleja su: stabla – zapisi, litijski krstovi, saborišta, lekoviti izvori itd. Kuće koje su građene od drveta i kamena imaju karakteristične doksate i lukove. Posebna panja se posvećuje i starim zanatima, kao i izradi veoma koloritne narodne nošnje. Posebno je poznata izrada ćilima, a naročito pirotskog. Ovi ćilimi se odlikuju karakterističnom šarom i načinom tkanja. Takođe, ovde postoji i odrava se veoma iva manufaktura pravljenja opanaka, grnčarije, proizvoda od koe, ali i spravljanja pirotskog kačkavalja itd. Ovde treba spomenuti i smeštajne kapacitete na samoj planini i njenoj okolini, a to su: hoteli Pirot, Planinarski dom, Toma i Babin zub, kao i dva izletišta
Zavojsko jezero,
Temac i planinarski dom
Babin zub.
Mladenka Prvulović
Srebrno jezero
Srebrno jezero je jedno od najpoznatijih turističkih izletišta u Srbiji. Ima lepe peščane plae, hotel i kamp pored jezera. Jezero je zapravo rečni rukavac Dunava na 2 km od Velikog Gradišta. Zahvaljujući blizini Beograda (129 km) i ostalih gradova širom Srbije postalo je veoma popularno za turiste i ribolovce. Dugačko je 14 km., prosečne širine oko 300 m. Nekada je bilo rukavac Dunava, a sada je zatvoreno dvema branama. Bogato je ribom (som, smuđ, šaran, amur…) i pominje se u Ginisovoj knjizi rekorda jer je iz njega izvađen najveći šaran, teak oko 44 kg. Uslovi za sportove na vodi su idealni. Leta 2000. na Srebrnom Jezeru je počelo odravanje prvenstva Jugoslavije u skijanju na vodi.
Sokobanja
Sokobanja se nalazi u jugoistočnoj Srbiji, u kotlini između
planina Ozren i Rtanj, na obalama reke
Moravice i nadmorskoj visini od 400 m. Jedno je od najposećenijih banjskih mesta u zemlji: godišnje ga poseti oko 100.000 turista, koji ostvare oko milion noćenja. Sokobanja je takođe i veliki zdravstveni centar. Spada u red renomiranih turističkih centara, sa najduom tradicijom organizovanog turizma od 170 godina. Poznato je banjsko-klimatsko mesto. U samoj banji postoji pet hotela: Sunce, Moravica, Zdravljak, Turist i prirodno
lečilište Banjica. Postoji i više zdravstvenih objekata, bolnica, kao i specijalizovanih bolnica. Od drugih znamenitosti u banji postoji:
Amam, crkva Sv. Preobraenja, crkva Sv. Marije, termalni izvori, Zavičajni muzej, Legat galerija itd. U toku leta odravaju se razne manifestacije. U junu je bijenale ekološke karikature,
umetnička kolonija Sokograd. U julu je
Festival cveća, Zlatne ruke i Sv. Jovan biljober. Na prelazu u avgust su: Prva harmonika, turnir u basketu i Sajam knjiga.
Sokograd
Sokograd se nalazi 2 km istočno od Sokobanje, u kanjonu reke Moravice
, na uzdignutoj steni iznad vode. U istoriji je još poznat pod nazivom Sokolac. Nastao je u periodu vladavine rimskog cara Justinijana
, za odbranu od Avara i Slovena. Prvi put se pominje u vreme Stefana Nemanje
, kada je zapovednik Sokograda bio vojvoda Sokolski i svrljiški Hamuz-beg, odmetnik od turskog sultana Muse
Kesedije
. Godine 1412. Musa, sin Bajazitov, je sa svojom vojskom krenuo na Hamuz-bega
, pobedio ga i godinu kasnije razorio Sokograd. Nakon toga je Hamuz - beg
pogubljen, a narod ovog kraja raseljen u druge carske spahiluke. Od starog grada su očuvane dve kule, ostaci cisterne za vodu, kao i keramičke cevi za dovod kišnice.
Izletišta
Planina Ozren
, čuvena vazdušna banja sa svojim zdravstvenim centrom – sanatorijumom za lečenje bolesti respiratornog sistema, spada u izletišne centre. Na njemu se svake godine 7. jula odrava čuvena manifestacija Sv. Jovan biljober
. Toga dana posetioci Rtnja
i Ozrena
imaju jedinstvenu priliku da kućnu biljnu apoteku obezbede i obogate čajevima i lekovitim biljem, a uz to uivaju u prirodi i čistom vazduhu. Od 2005. godine u manifestaciju je uključen i Sajam meda i zdrave hrane
. U blizini Sokobanje postoje i druga mnogobrojna izletišta: Bovansko jezero
i reka Moravica
, Banja Jošanica
, kao i drugi prirodni lokaliteti sa atraktivnostima kao što su vodopad Ripaljka
, pećina na Ozrenu
, Bogorodica u kamenu
, Kamen ljubavi
, Kalinovac
itd.
Planina Rtanj se izdie iz
Crnorečke doline i završava pravilnom piramidom na visini od 1.561 m. Prema legendi, na njegovom mestu je bio dvor nekog čarobnjaka prepun zlata. U ogromnom poaru, dvorac je izgoreo. Zlato se topilo i slivalo niz zidine stvarajući piramidu. Otuda prepoznatljiv vrh Rtnja koji je vidljiv iz svih pravaca
Istočne Srbije. Na Rtnju rastu bukove i jelove šume u kojima ive različie vrste divljači. Na preko 50 hektara prostiru se veoma gorostasna i stara stabla, kombinovano sa stenovitim masivima i divljim malinjacima. Sa još 150 retkih biljnih vrsta, ovo predstavlja idealno stanište.
Lovci rado posećuju ovu planinu zbog vukova, divljih svinja, srndaća i jelena. Za ljubitelje prirode, avanturiste, planinare i posetioce Rtanj predstavlja poseban izazov i doivljaj. Kada je vedro vreme, odavde se vide
Dunav,
Avala i
Vidin u
Bugarskoj, kao i
Kopaonik i
Stara planina. Na njegovoj jugoistočnoj strani raste rtanjski čaj, koji je nadaleko čuven po svojoj lekovitosti. Bere se krajem jula i tokom avgusta, a sama berba je turistička atrakcija koja okuplja veliki broj posetilaca. Rtanj je pedesetih godina zaštićen od strane Zavoda za zaštitu prirode. Na njegovim padinama je smešteno i
dečje odmaralište Rtanj, sa oko 200 leajeva. U podnoju Rtnja nalazi se
motel-restoran Balašević.
2. Prirodne i druge lepote
U neposrednoj blizini planine Rtanj, u ataru sela Krivi vir, nalazi se crkva Sv. Arhanđela Gavrila, poznata i pod nazivom Lozica. Prvi put se pominje u turskom opisu iz 1455. godine, kada je i zabeleeno prisustvo dva monaha. Do danas su vidljivi tragovi monaškog doba, a sama crkva je dva puta obnavljana. Pod zaštitu zakona stavljena je 1980. godine. Jedan od turističkih dragulja opštine Boljevac je i Bogovinska pećina. Predstavlja najdui speleološki objekat u Srbiji, sa svojih 5 km ispitanih hodnika. Pećina je nastala erozijom podzemnih voda od kojih samo jedan tok izbija na površinu, dok sve ostale teku podzemno. Nalazi se na istočnim obroncima Kučajskih planina. U toku je izrada projekta za uređenje pećine. Na 900 m nadmorske visine, na visoravni Velika Brezovica, smešten je lovački dom. Predivan ambijent, pun komfor i bogata lovišta privlače veliki broj lovaca. Pored toga, 10 km Radovanske reke predstavlja idealno mesto za pecaroše. Bogata je pastrmkom, puna ribnjaka, starih vodenica i prelepe prirode.
Predrag Pavlović
1. Knjaevac
Opština Knjaevac, u široj oblasti geografski i istorijski poznatija kao
Timočka krajina, u okrugu
Zaječar. Zahvata površinu od 1.202 m², te je po prostranstvu četvrta opština u Republici Srbiji. Ima 85 seoskih i jedno gradsko naselje. Sa Bugarskom se graniči u duini od 54 km. Grad Knjaevac lei na 219 metara, a najviši planinski vrh je Midor 2.029 m koji se nalazi na Staroj planini. Najvaniji hidrografski objekti su Trgoviški, duina toka 50 km, izvire u
Staroj planini i
Svrljiški Timok, duina 56 km, izvire u istočnom delu Stare planine, koji se sastaju u severnom delu Knjaevca, te tako nastaje
Beli Timok.
Knjaevac se nalazi u zoni stepsko-kontinentalne klime. Sa aspekta ekologije knjaevačka opština još uvek ima zdravu ivotnu sredinu, što je rezultat više prirodnih uslova nego nekih značajnih ljudskih napora na njenoj zaštiti. Knjaevac je današnji administrativni, obrazovni, kulturni i privredni centar opštine. Nosioci kulturnog ivota u gradu su
Dom kulture, Zavičajni muzej, Narodna biblioteka i organizacije kulturno–umetničkog amaterizma. Od kulturnuh manifestacija najpoznatija je Festival kulture mladih Srbije.
Turistički centar Babin zub, naročito prua mogućnosti za razvoj turizma i odravanje sportskih i kulturnih manifestacija. Izletišta oko Knjaevca, sa svojim prirodnim lepotama, predstavljaju pravo mesto za odmor i rekreaciju. Srednjevekovni gradovi su
Ravna i
Koelj,
crkva Svete Bogorodice u
Gornjoj Kamenici i
manastir Svete Trojice u Donjoj Kamenici, građene u XV veku, kao i prvi trag imena Gurgusovac. Iz vremena turske vlasti ima malo podataka. Godine 1833.
Gurgusovac je oslobođen od Turske vlasti. Gradu je ostala
Gurgusovačka kula, koja je postala zloglasni zatvor za političke zatvorenike, poznatija kao
Srpska bastilja. Kula je stoga zapaljena naredbom
Knjaza Miloša Obrenovića i, njemu u čast, građani su 1859. godine promenili ime grada u Knjaevac. Knjaevački kraj je bio naseljen još u davna vremena,u vreme praistorije. O tom periodu istorije verno svedoče staništa u
Baranici,
Škodrinom polju,
Dubravi kao i pećinski crte konjanika u
Gabrovnici i drugi arheološki nalazi.
2. Etno park Ravna
Etno park Ravna, kao što mu ime kae, nalazi se u selu ravna, 8km severno od Knjaevca, na jugoistočnim padinama
Tupinice i ilustruje ambijent patrijarhalne zajednice IX veka sa stambenim i privrednim zgradama. Najstarije kuće u selu sagrađene su početko XX veka, kao i zgrada škole (1906. godine), danas i sama spomenik kulture. Na izbor ovog sela za smeštaj etno parka je uticala blizina lokaliteta – antičkog naselja
Timacum Minus, na osnovu čijih je stela u etno parku sačinjena lapidarijska zbirka etno spomenika koji govore o iteljima naseobine – Latinima. Tako su zbog značajnih otkrića u zgradi škole u selu
Ravna, izloeni mnogi vredni predmeti, tako da lapidarijum sa rastauriranim građevinama predstavlja interes mnogobrojnih ljubitelja starine.
Predrag Pavlović
Zaječar
1. Zaječar
Zaječar je grad otvorenog srca, dobrih ljudi i bogate tradicije, koji sve ljude koji ga posete doivljava kao svoje. Administrativno i kulturno je središte
Timočke krajine. Nalazi se u
Zaječarskoj kotlini, blizu ušća Crnog u
Beli Timok, na raskrsnici puteva, a članica je evroregiona
Dunav 21.
Zaječar je atraktivna turistička destinacija zbog mnogobrojnih prirodnih lepota, dragocenih kulturno-istorijskih spomenika, lekovitih voda, reka, pećina, terena pogodnih za izlete, sport, lov i ribolov. Posebno je poznat po preradi mleka, proizvodnji dečije hrane i kvalitetnog piva. Od brojnih kulturnih ustanova, tu su pre svega: Narodni muzej, u čijem je sastavu memorijal Nikole Pašića, galerija Radul-begov konak i pozorište
Zoran Radmilović. Zaječar je i grad plemenitih voda. U samom gradu one teku iz 40 arterskih česama i izuzetnog su kvaliteta, pa ih mnogi građani rado piju. Slava grada je Mala Gospojina, koja pada 21. septembra. Od ostalih gradskih manifestacija tu je i 7.septembar – dan pivare Zaječar, kada je i gradski vašar.
Zaječarska gitarijada je najstariji muzički rok festival u Evropi. Već 40 godina traje i nema poznatije rok grupe koja nije na ovom festivalu učestvovala. Vreme odravanja je u drugoj polovini avgusta. Tada okuplja veliki broj mladih, ali ne samo iz zemlje, već i iz svih okolnih zemalja, pa se tada grad potpuno podmladi i oivi. Juno od grada nalazi se park šuma Kraljevica, četinarska i listopadna. Tu su brojni sportski kompleksi: gradski stadion sa dva pomoćna, olimpijski bazen sa još terena za male sportove, teniski tereni, kao i hipodrom sa galopskom stazom od 1350 m. Ima i uređene trim staze, ski stazu sa ski liftom, teren paintball kluba i poligone za decu. Od receptive tu su: hotel Srbija u samom centru grada,
Hotel Grinka M, a poznati restorani su: Hajduk Veljkov konak, Vodenica, Boem, Irish pub, Galerija itd.
2. Gamzigradska banja
Gamzigradska banja je na 11 km zapadno od Zaječara. Okruena je šumovitim breuljcima, u dolini
Crnog Timoka i predstavlja izuzetno mesto za lečenje, odmor, rekreaciju, lov i ribolov. To je banja sa termalnim izvorima i njihova temperatura se kreće od 32-42 °C, a zahvaljujući prisustvu radijuma i urana ima visoku terapijsku vrednost. Zbog toga je i izgrađen Zavod za specijalizovanu rehabilitaciju, koji najbolje rezultate postie u lečenju oboljenja perifernih krvnih sudova, vibracionih bolesti, bolesti vezivnog tkiva itd. Od objekata za smeštaj i ishranu posebno je atraktivan hotel Kastrum, pre svega sa aspekta organizovanja seminara i savetovanja, prihvata ekskurzija koje obilaze carsku palatu Felix Romuliana, i raspolae mogućnostima i kapacitetima za pripreme sportskih ekipa. Tu se takođe nalazi i jedna od prvih hidrocentrala u Srbiji, koja je proglašena za muzej elektrifikacije, a njena turbina i danas radi. U ovoj opštini se nalazi još jedan lokalitet sa termalnim izvorima –
Nikoličevska banja u istoimenom selu, koji je atraktivan za razvoj seoskog i banjskog turizma.
3. Arheološki lokalitet Felix Romuliana
Arheološki lokalitet
Felix Romuliana nalazi se 11 km od Zaječara, levo od puta ka Paraćinu. Lokalitet je izgrađen na mestu rođenja
Gaja Galerija Valerija Maksimilijana, rimskog imperatora, i to je zapravo njegova rezidencija. Prostire se na 6,5 hektara i opasana je odbrambenim bedemima sa 20 kula. One čuvaju gradsku palatu u okviru koje su vestibilimi, atrijumi, terme, podni mozaici, mermerna oplata, skulpture i predmeti od granita roze boje i zelenog porfira sa Peloponeza. Nedaleko od palate, na brdu Magura, otkriven je sakralni kompleks, koji čine dve grobnice i dva tumula. Na tom mestu su na lomačama spaljeni
imperator Galerije i njegova majka
Romula, i tako su uzneseni među bogove. Najpoznatiji eksponati su:
mozaici Dionis, lavirint, Venatori, kao i arhivolta sa natpisom
Felix Romulijana, a nalaze se u stalnoj postavci Narodnog muzeja u Zaječaru.
5. Manastir Suvodol
Ubraja se u najstarije zadubine u Srbiji i vezuje se za
Kneza Lazara. Vreme nastanka crkve nije poznato, a prve podatke o manastiru nalazimo kod Feliksa Kanica koji je ovde boravio 1860. godine. Plan crkve podseća na
iču. Freske su novijeg datuma.Prema narodnom verovanju prilikom osvećenja crkve
episkop Evgenije stavio je u oltar delić moštiju
Svetog Velikomučenika Pantelejmona, najpoznatijeg iscelitelja. Time bi se mogao objasniti dolazak bolesnika iz svih krajeva Srbije u ovaj manastir.
Suvodol se nalazi u prekrasnom prirodnom ambijentu na krajnjem jugoistočnom delu opštine, u ataru
sela Selačka. Sagrađen je na zaravni usečenoj u planini Manastirska Glama i posvećen je Rođenju Presvete Bogorodice. Sadašnja crkva je jednokupolna građevina pravougaone osnove i predstavlja skladnu i po dimenzijama reprezentativnu arhitektonsku celinu. Unutrašnjost crkve ukrašavaju freske novijeg datuma.
Danas je Suvodol enski manastir. U njemu ive iguman Justin, pet monahinja i jedna iskušenica.
6. Jezera
U opštini Zaječar se nalaze i
četiri veštačka jezera: Grliško, Sovinac, Rgotsko i Glogovičko jezero. Njihova voda je kvalitetna i pogodna za kupanje i sportove na vodi, dok se iz
Grliškog jezera stanovništvo Zaječara snabdeva vodom. Sva su veoma bogata ribom. Jezero Sovinac smešteno je na pola puta Zaječar – Negotin. Poseduje uređenu plau, autokamp, sportske terene i nacionalni restoran. Jezero je posebna meka za ribolovce (šaran, amur, smuđ, som i štuka). Rgotsko jezero je 11 km od Zaječara, pored sela Rgotina. Nastalo je na mestu vađenja kvarcnog peska za potrebe lokalnog rudnika. Nema pritoka, ali dobija vodu iz podzemnih izvora. Dno mu je peskovito, a dubina dostie i do 40 m. Jedno je od najposećenijih prirodnih kupališta ovog kraja, zbog bistre i čiste vode. Grliško jezero se nalazi između sela Leskovac i Grlište. Površine je oko 100 hektara, a dubine do 28 m. Jezero je poribljeno,a apreovlađuju deverika, šaran, smuđ, karaš, skobalj, klen i som.
Predrag Pavlović
Bor
1. Brestovačka banja
Brestovačka banja je od
Bora udaljena oko 12 km. U njoj je kaptirano deset izvora relativno male izdašnosti, ali različitog hemijskog sastava i temperature od 32-41 °C. Banja je bila poznata još u vreme Rimljana, koristili su je i Turci, a lekovita svojstva njenih izvora potvrdili su još knez Miloš Obrenović i baron Herder. U Brestovačkoj banji posebnu celinu i graditeljsku baštinu predstavljaju stari banjski objekti, koji su 1949. godine zakonom zaštićeni i kasnije više puta restaurirani. Pronađeni su lokaliteti na kojima su za vreme Rimljana bile kade i
bazeni za korišćenjelekovite banjske vode, kao i ostaci nakita, novca, predmeta koji su se tadakoristili i koji se sada nalaze u Muzeju rudarstva u Boru. Najstarije objekte čine
turska kupatila - hamami. Bilo ih je tri. Najbolje je očuvanoi 1970. godine obnovijeno ono u centru banje. To je mala kvadratna građevina debelih, belo okrečenih zidina sa bazenom i kupolastom krovnom konstrukcijom obloenom bakrom. Danas aktivno kupatilo podignuto je 1906 godine, po nalogu kralja Petra I, na prostoru objekta koji je zbog dotrajalosti morao biti porušen. Kupatilo je restaurirano 1968. godine. Ima dva bazena i šest kada, koje se pune lekovitom vodom oblinjih izvora. Lepotom izgleda i majstorstvom izgradnje, kao i prilagođenošću ambijentu i prvobitnoj nameni, ističe se
konak kneza Miloša i dvorac Aleksandra Karađorđevića. Konak kneza Miloša je po njegovom nalogu i za njegove potrebe izgrađen 1835. godine. To je prizemna građevina konstruisana po ugledu na šumadijske kuće tog vremena. Ima odakliju za pripremanje hrane. Danas je ova zgrada restaurirana i u njoj se nalazi stalna postavka muzeja „Brestovačka banja u doba kneza Miloša“. Po nalogu kneza Miloša, a za potrebe gostiju banje, izgradjena ja kafana sa sobama, današnji hotel „Srpska kruna“ i hotel „Dom odmora“. Dvorac Aleksandra Karađorđevićapodignut je 1856. godine i to je zgrada po ugledu na gradske kuće tog vremena, spratna je i u njoj su se odravale svečanosti slične onima na evropskim dvorovima. U tom vremenu, to je bila najveća i najmodernija zgrada u svim banjama Srbije, sa slikovitom zasvodnom kapijom i malim lepo uređenim dvorištem. Danas se taj objekat priprema za restauraciju, da bi se vratio svojoj nameni. Park šuma oko Brestovačke banje zakonom je zaštićena.
2. Borsko jezero
Borsko jezero
nastalo je 1959. godine podizanjem brane nedaleko od mesta gde su se spajale Marecova reka i Valja oni, izvorišni kraci Brestovacke reke. Pored voda koje dobija od svojih pritoka, padavina i otopljenog snega, u Borsko jezero je radi poboljšanja vodnog bilansa uveden i deo vode iz sliva Zlotske reke. Jezero je na nadmorskoj visini od 438 m, čija dubina premašuje i 50 m. Borsko jezero ima nepravilan oblik i sastoji se iz dva duboka dela nad nekadašnjim rečnim tokovima. Obala je sitno razuđena. Jezero se nalazi neposredno pored puta Bor-agubica koji prolazi pored obronaka Tilva njagre – sada ugašenog vulkana. Mala količina vode preko leta se u površinskom sloju zagreje do 25
°C, pa omogućava prijatno kupanje i razne aktivnosti na vodi. Kako ova temperatura vode traje oko 80 dana, moguća je kupališna sezona koja traje od polovine juna do septembra. Preko zime, površina jezera se zaleđuje (u priobalnom pojasu i do 30 cm), ali nisu vršena ispitivanja kvaliteta leda da bi se mogao koristiti za klizanje i neke druge zimske sportove. U jezeru ima ribe i na obalama se uvek mogu videti ribolovci, koji povrameno organizuju i takmičenja. Na jezeru je uređeno više plaa, a objekte infrastrukture čine hotel, autokamp, bungalovi, sportski tereni, restorani i prodavnice.
3. Lovište Dubašnica
Kučaj predstavlja najveći krečnjački kompleks u Srbiji, a u njegovom istočnom delu ističe se Dubašnička površ u blizini sela Zlot. Ova predeona celina interesantna je za speleologe, planinare, turiste, lovce i ljubitelje prirode. Ovaj prostor izvorne lepote i netaknute prirode, pogoduje razvoju planinarstva, lovnog turizma, speleologije, škole u prirodi itd. U uređenom lovištu ima muflona, jelena lopatara, divljih svinja, srna i druge divljači. Kraška površ Dubašnica ima nadmorsku visinu od 850 do 1.000 m. Pored brojnih vrtača, sredinom površi usečena je dolina ponornice Dubašnice. Ponornice su i reke Vojala, Demizlok, Pojenska i Mikuljska reka, što predeo čini nesvakidašnjim. Bezvodan je na površini, a bogat vodom u dubini krečnjačke mase. Voda ponornica, kiša i snega, pojavljuje se i na vrelima u dolini Zlotske reke. Inače, kanjon Zlotske reke ili Lazareva dolina, nalazi se pod zaštitom drave, a u toku su i napori za proglašenjem Dubašnice nacionalnim parkom.
4. Zlotske pećine
.jpg)
Istočna podgorina
Kučaja, posebno okolina sela Zlot, bogata je speleološkim objektima. Ističu se
pećine Lazareva, Vernjikica, Vodena, Mandina i Hajdučica. Ispitana je i
kraška jama Stojkova ledenica. Svi ovi objekti poznati su pod zajedničkim imenom Zlotske pećine. Za turističke posete uređene su Lazareva pećina i Vernjikica. Najpoznatija i turistički najranije uređena je Lazareva pećina. Ulaz u pećinu je na visini od 291 m i nalazi se na levoj dolinskoj strani Lazareve reke. Za vreme svoje vladavine Turci su zazidali ulaz u pećinu, da bi sprečili skrivanje hajduka i zbegova. Prve arheološke podatke o Lazarevoj pećini dao je Feliks Hofman 1882. godine, a sistematska istraivanja izvršio Jovan Cvijić, a kasnije i
Muzej rudarstva i metalurgije iz Bora. Sa turističkim uređenjem počelo se 1953. godine. Lazareva pećina spada u grupu izvorskih speleoloških objekata. Pećinske kanale izgradila je i izgrađuje podzemna reka. Ukupna duina ispitanih kanala je 1.592 m. Arheološki i speleološki interesantna, Lazareva pećina privlači brojne turiste. Postoji organizovana vodička sluba. Vreme provedeno u pećini i motelu kraj nje, svojevrstan je doivljaj, koji upotpunjavaju legende i priče o zakopanom blagu na ovim prostorima.
Pećina Vernjikica se nalazi 1,5 km dalje od Lazareve pećine, na 454 m nadmorske visine. Sa
Lazarevom pećinom povezana je uređenom pešačkom stazom. Naziv verovatno potiče od vlaške reči var koja znači krečnjak, a po nekim izvorima značenje ove reči glasi veličanstvena, vredna i neponovljiva. Prva naučna istraivanja Vernjikice datiraju iz 1960. godine. Prilazna pešačka staza uređena je 1976. godine, kada je završen i projekat turističkog uredenja pećine. Reč je o suvoj pećini u dosta čistim krečnjacima, što je od značaja za izgled pećinskog nakita. Za pećinu Vernjikicu je karakterističan veliki broj stalaktita i stalagmita neobičnih oblika i boja.
5. Planine
Planinskom prostoru okoline Bora posebno obeleje daje Kučaj, ali i ostale planinske celine kao što su: Veliki i Mali krš, Deli Jovan, Stol i Crni vrh. Crni vrh je deo šumskog kompleksa Kučaja, koji je poznat po najvrednijim i najkvalitetnijim bukovim sastojinama u našoj zemlji. Prijatna planinska klima, bujno zelenilo, čist vazduh i sneni pokrivač, omogućili su da Crni vrh postane prava izletišna destinacija. U okolini je uređen planinarski dom, teren za skijanje i uspinjača. Još jedan izletnički centar okoline Bora predstavlja planina Stol, koji dostie visinu od 1.156 m. Planinska masa Stola izgrađena je od moćnih naslaga krečnjaka, sa padom slojeva i do 40°, što predstavlja izazov za planinare. Proređene šume, livade, pašnjaci i malo prirodno jezero, daju ovoj planini poseban izgled. Na Stolu postoji planinarski dom, u kome najčešće borave lovci i planinari.
Mladenka Prvulović
Despotovac
1. Despotovac
Turistička ponuda opštine Despotovac, zahvaljujući prirodnom bogatstvu i kulturno istorijskom nasleđu, je izuzetno bogata i raznolika. Prirodne lepote, kao što su brdsko-planinski predeli, raznovrsnost flore i faune i rečni tokovi, pruaju dobre uslove za razvoj rekreacionog i lovnog turizma.
Dok sa druge strane, bogato
kulturno istorijsko nasleđe ovoga kraja izuzetno je privlačno za arheologe, antropologe i kulturologe. Poljoprivreda je značajna delatnost ljudi ovog kraja, ali sve ove privredne delatnosti nisu apsorbovale celokupnu radnu snagu. Tako da je danas veliki broj ljudi Gornje Resave na privremenom radu u zapadnoevropskim zemljama. Despotovac se gradio i razvijao i u godinama ekonomske blokade, samo zahvaljujući njihovom kapitalu iz inostranstva.
Danas je Despotovac je miran gradić sa četiri i po hiljade stanovnika. Oivi u vreme letnjih meseci, kada ljudi dolaze iz zapadno-evropskih zemalja na odmor u svoj rodni grad i tada je Despotovac najlepši. U gradu postoji
Narodna biblioteka Resavska škola. Biblioteka se bavi organizacijom kulturnih aktivnosti, a od 1993. i izdavačkom delatnošću. Ističu se
Dani Srpskog Duhovnog Preobraćenja koji po tradiciji počinju 19. avgusta u porti manastira Manasija, sa obimnim programom: koncerti, naučni skupovi, izlobe, knjievne večeri, pozorišne predstave, filmovi, folklor i narodno stvaralaštvo. Namera je programskog odbora da
Dani preobraenja podstiču i druge oblike i sadraje kulturnog i prosvetnog razvoja i preporoda, tako da je otvorena resavska škola istorije srpske kulture. Školu pohađaju učenici i studenti koji u prostorijama narodne biblioteke
resavska škola.
2. Resavska pećina
Resavska pećina se nalazi na obodu kraškog polja
Divljakovac, u samom krečnjačkom brdu pod nazivom Babina glava, na nadmorskoj visini od 455 m. Otkrivena je 1962. godine, a otvorena za javnost 10 godina kasnije. Trenutno je ispitano oko 4,5 km pećine, a za posetioce je uređena staza u duini od 800 m. Jedna je od najstarijih istraenih i ispitanih pećina, starosti oko 45 miliona godina. Temperatura u pećini je konstantna i iznosi 7 °C. Sastoji se iz tri sprata pećinskih kanala, a za turističke posete uređeni su samo delovi prvog i drugog sprata (Gornja i Donja galerija), dok na najniem spratu (Treća galerija) protiče podzemna reka. Njen obilazak traje oko 40 minuta. Resavska pećina je izuzetno bogata nakitom, raznovrsnih oblika i boja, i po koncentraciji nakita je bogatija od ostalih pećina Srbije. Raspolae stalnom vodičkom slubom, restoranom, motelom sa 120 leajeva i hotelom u Despotovcu.
3. Manastir Manasija
Manastir Manasija je zadubina despota Stefana Lazarevića, sagrađena početkom XV veka kada je i ivopisana. Manastir je opasan snanim zidom i utvrđenim kulama kojih ima 11. Despot Stefan je tu sebi načinio grobnicu u kojoj je i sahranjen. Od osnivanja, pa sve do velike seobe Srba, Manasija je stecište učenih monaha u kome se neguje knjievnost i prepisivačka delatnost. Knjievni rad u ovoj resavskoj školi je bio naročito plodan u vreme Konstantina filozofa, biografa despota Stefana. Crkva u manastirskom kompleksu pripada moravskoj školi. Osim crkve, u manastirskom dvorištu se nalaze još dve zgrade: trpezarija i stari konak. Novi veliki konak je izgrađen 1977. godine.
Predrag Pavlović
Petrovac na Mlavi
1. Etno selo Bistrica
Selo Bistrica nalazi se na 10 km od Petrovca na Mlavi. Kroz selo protiče istoimena reka, na kojoj je smešteno 12 vodenica. U njima se, još uvek, na tradicionalan i prirodan način melje ito i kukuruz, a ima i starih valjavica za valjanje sukna, koje i danas belee „na raboš“. Ambijent ulepšavaju vrhovi Homolja, koji privlače veliki broj planinara, biciklista, šetača i sve ostale ljubitelje nedirnute prirode. Ono što nam domaćini iz sela Bistrica mogu ponuditi su: već tradicionalno gostoprimstvo, etno–specijaliteti, rakija, sir, orasi, med i ostala jela domaće kuhinje. U okolini se mogu obići brojni kulturno-istorijski spomenici, moe se sakupljati lekovito bilje, a ima i mesta pogodnih za ribolov.
2. Banja drelo
Mesto drelo nalazi se 11 km jugoistočno od Petrovca na Mlavi, okrueno Gornjačkom klisurom i obroncima Homolja. Selo je na nadmorskoj visini od 160-240 m, a ispod jedne od homoljskih padina nalazi se i banja drelo. U ovoj banji mogu se lečiti kone bolesti, bolesti lokomotornog aparata, a moguće su i raznovrsne sportsko-rekreativne aktivnosti. Banja raspolae rekreativno-ugostiteljskim centrom „drelo“, izgrađenim 2006. godine. Svi kupališni kapaciteti koriste lekovitu termalnu vodu i otvoreni su tokom cele godine. Restoraterski objekti nude domaću kuhinju i tradicionalna jela.
3. Bike fest
Bike show je već tradicionalni festival motociklizma i muzike, koji se svake godine odrava u Gornjačkoj klisuri na Ladnim vodama, nadomak Petrovca na Mlavi. Okuplja sve ljubitelje motora, kampovanja, muzike i provoda. Na ovom mestu, kraj reke Mlave, okuplja se oko 5.000 posetilaca iz ovog dela Evrope. Festival traje tri dana, ispunjenih rok svirkama, raznim takmičenjima, nagradama i iznenađenjima. Besplatni obroci i piće obezbeđeni su za putnike iz daleka, a svi posetioci mogu uivati u ambijentu izvora Tople vode i još jednog lekovitog izvora u blizini.
Mladenka Prvulović
Kučevo
1. Kučevo
Kučevo je g
rad smešten u oblasti zvanoj
Zvid, na prostoru severoistočne Srbije. Nalazi se na nadmorskoj visini od 164 m i u njemu ivi oko 6.000 stanovnika. Kroz oblast Zvida protiče zlatonosna reka Pek, koja odvaja prostor naslonjen na masiv Severnog Kučaja od obronaka
Homoljskih planina. Homolje predstavlja predeo očuvanih prirodnih lepota, kome dodatnu autentičnost daju mnogobrojni vlaški običaji i druge etnološke vrednosti. Neke od njih i dan danas, kao u prastara vremena, neguju tradiciju ispiranja zlatonosnih nanosa
Peka. I ne samo to – lepoti ovog starog rudarskog kraja, u kome su još rimski carevi i srpski kraljevi tragali za zlatom, doprinose i čari bistrih planinskih potoka, veličanstvenih klisura i velelepnih zviških pećina:
Ceremošnje i
Ravništarke. Okolina Kučeva poznata je i po mnogobrojnim vodopadima, od kojih su neki: vodopad na
Kučajnskoj reci i istoimenom jezeru, na reci Dajši i vodopad kod Dubočke pećine. U samom gradu se nalazi fabrika
mineralne vode Duboka, vila kralja Aleksandra Karađorđevića, a svake godine ljubitelji narodnog stvaralaštva mogu posetiti i
manifestaciju Homoljski motivi. U Kučevu se moe odsesti u hotelu Rudnik.
2. Pećine u Zvidu
Pećina Ceremošnja predstavlja jednu od naših najlepših pećina. Za potrebe turizma je istraena, uređena i stavljena u funkciju 1980. godine. Ova pećina se nalazi u samom podnoju Homolja, na 15 km od Kučeva. Pejza okoline pećine takođe poseduje izraene prirodne atraktivnosti. U blizini Ceremošnje nalazi se istoimeno selo, pa je smeštaj moguće potraiti i u ovom autentičnom ambijentu. Ukupna duina pećine iznosi 775,5 m, a za potrebe turističkih obilazaka uređena je staza duine 441 m. Doivljaj posetilaca moe se upotpuniti posetom botaničkom i etno parku, kao i menijem oblinjeg restorana sa tradicionalnom kuhinjom. Pećina Ravništarka je za posetioce uređena 2006. godine. Locirana je u blizini sela Ravnište, na 12 km od Kučeva. Za turističke posete uređeno je 560 m pećinskih kanala. Dok Ceremošnju krase tri dvorane, kuriozitet Ravništarke sastoji se u jednom predivno formiranom kanalu, sa bezbroj stalaktita i stalagmita. Dubočka pećina je jedna od najduih u ovom kraju, a nalazi se kod sela Duboka na oko 20 km od Kučeva. Ova pećina još uvek nije turistički uređena, pa je dostupna samo speleolozima.
3. Manifestacija Homoljski motivi
Homoljski motivi su već tradicionalna smotra izvornog narodnog stvaralaštva. Odrava se u Kučevu, a višednevni program obuhvata koncerte, takmičenje trubača, Braničevsku paletu – likovnu izlobu i koloniju slikara kučevačkog kraja, Zlatne ruke, druge prateće manifestacije i vremenski izdvojen program – Festival televizijskog etnološkog filma (FESTEF). Ova manifestacija od zaborava čuvanarodne običaje i verovanja, predanja i druge tvorevine narodnog duha, vlaški jezik, muziku, igru... Još jedna od atraktivnosti je i prodajna izloba homoljskog sira, kao i manifestacija Zlatne ruke na kojoj se hrana priprema na otvorenoj vatri i po starim receptima. Veliko interesovanje izaziva i demonstracija ručnog ispiranja zlata iz voda reke Pek. Veruje se da su još Argonauti dolazili na ove prostore u potrazi za zlatom, a da su ga ispirali na ovčijim runima.
4. Kraku lu Jordan
Kraku lu Jordan je arheološko nalazište iz trećeg veka nove ere. Ovo nalazište je bilo centar za proizvodnju i topljenje zlata, u nekada moćnom Rimskom carstvu. Takođe, pored ovog lokaliteta prolazio je čuveni rimski rudarski put. Kraku lu Jordan se nalazi na ušću Brodničke reke u Pek u ataru sela Brodica, na 14 km od Kučeva. Otkriven je početkom sedamdesetih godina prošlog veka. Spoljni zidovi ovog utvrđenja debljine su i do jednog metra, a u unutrašnjosti se raspoznaju ostaci prostorija koje su sluile za skladištenje, preradu i topljenje zlata. Pronađeni su i zlatni odlivci, koji takođe svedoče o davnom postojanju veoma razvijenog zlatarskog zanata. U blizini ovog lokaliteta nalazi se i doskora aktivan rudnik zlata i volframa „Blagojev kamen“. U blizini se nalazi i istoimeni motel, u kome će boravak upotpuniti pejza pitomih šuma, proplanaka i brzih planinskih rečica.
Mladenka Prvulović
1. agubica
Opština agubica zahvata površinu od 760 km
2 i u svom ataru ima 17 sela i oko 17.000 stanovnika. Oblast Homolja i agubice je sa svih strana ograničena planininskim vencima. Prvi sačuvani podaci o broju stanovnika u homoljskoj oblasti datiraju iz XV veka. Danas mesto agubica broji 4.000 duša, vekovima se označava kao centar Homolja i spada u starija homoljska naselja. agubica je locirana na severnoj strani Beljanice, tik uz reku Mlavu, i u svojoj okolini ima brojne kulturno-istorijske spomenike, od kojih su neki: Trška crkva, manastir Gornjak, vrelo Mlave, Krupajsko vrelo i oko 40 delimično istraenih pećina. Mijučićeva i Radanova pećina su najprivlačnije jer su, osim što imaju bogat nakit i lepu okolinu, lako pristupačne.
2. agubička vrela
Vrelo Mlave se nalazi u jugoistočnom delu agubice, na mestu gde počinje lagano da se izdie severni deo planine Beljanice, na 314 m nadmorske visine. Morfometrija vrela Mlave govori nam o ispitanoj dubini od 74 m i prečnika 25 m. Ono što upotpunjuje pejza vrela jeste okolina obrasla četinarskom šumom, koja vodi daje tamno zelenu boju. Pored vrela se nalazi i motel „Vrelo“. Za očuvanje ovog prirodnog bisera postarala se i drava, te ga je stavila pod zaštitu kao hidrološki spomenik prve kategorije. Na zapadnoj strani Beljanice izbija Krupajsko vrelo, na nadmorskoj visini od 220 m. Ovo vrelo nalazi se nedaleko od sela Milanovac. Kroz veliki pećinski otvor, voda prosto izvire i velikom snagom izbija na površinu. Vrelo predstavlja jedno od najizdašnijih i najvećih vrela u Srbiji. Homoljska potajnica ili Stojanje, predstavlja jedini intermitentni izvor u Istočnoj Srbiji. Ovaj izvor, koji je istovremeno i potajnica u sušnom delu godine, lociran je u jugoistočnom delu Homolja, na 12 km od agubice. Za ovu potajnicu, zbog načina njenog funkcionisanja, vezane su čitave legende, te joj se pripisuju i lekovita svojstva.
3. Kulturni spomenici
Na levoj obali Mlave u Gornjačkoj klisuri, lei zadubina kneza Lazara (1378. godine), manastir Gornjak. Manastir i njegova neposredna okolina, predstavljaju lepo uklopljeni kulturno-istorijski ambijent, sa konakom za odmor i ishranu gostiju, terenima za rekreaciju i kampovanje, kao i motelom sa suprotne strane reke Mlave. Najstariji spomenik kulture u Homolju predstavlja Trška crkva. Nalazi se 4 km od agubice i smatra se najstarijom eparhijom. Po jednim izvorima potiče iz IX veka, a po drugima iz XII veka. Podignuta je na mestu nekadašnjeg Trga i predstavlja ostatak centra Homolja. Arhitektura pripada raškoj školi. Umetnički vrednim smatra se portal na ulazu u pripratu, sa reljefima flornih i zoomorfnih motiva. Značajnije manifestacije ovog kraja su: Vrela Homolja, Hajka na homoljskog vuka i Spasovdanski susreti.
4. Prirodne lepote
Planina Beljanica je veoma bezvodna i krševita, ali se na njoj nalaze brojne uvale, koje predstavljaju prave male šumske oaze. Na planini postoji više potočića i manjih reka, specifičnih šumskih zajednica i razbacanih pastirskih kuća – bačija. Na planini Buk se nalazi istoimeno vrelo, sa desne strane reke Do. Kroz Gornjačku klisuru provlači se miris prošlih vremena, o čemu svedoče iskopine iz rimskog perioda i pećine koje su nekada sluile kao staništa. Na lokalitetima Mali Vukan i Jeevac, nalaze se kule straare koje su obezbeđivale rimski put Via Militaris. U jugozapadnom delu agubičke kotline, kod sela Izvarice, nalazi se Ribarska klisura. Na jednoj litici nalazi se utvrđenje Gradac. Prerasti i u homoljskom kraju mame izgledom i predstavljaju prave prirodne retkosti. U Homolju postoje dva prirodna kamena mosta, Osanička prerast i Samar, koji su zaštićeni kao izuzetne prirodne retkosti.
Mladenka Prvulović
Negotin
Negotin je najveći grad
Negotinske krajine, te se na neki način i poistovećuje s njom. Centar grada čini staro jezgro sa starom i novom čaršijom, kao i gradski park. Staro jezgro krasi crkva Sv. Trojice, sagrađena u stilu neoklasicizma. Ovde se takođe nalazi i crkva Presvete Bogorodice, u kojoj su sahranjeni hajduk Veljko Petrović i njegov brat Miljko. Muzej Krajine predstavlja svojevrsnu riznicu istorijskog blaga, a sačinjavaju ga tri izuzetno arhitektonski uklopljena objekta: Arheološki muzej, Rodna kuća
Stevana Mokranjca i
Muzej Hajduk Veljka. U fondu muzeja nalazi se oko 15.000 različitih predmeta. Muzej svoje delatnosti obavlja i na dva arheološka nalazišta: na kompleksu Vrelo – Šarkamen i kompleksu manastira Koroglaš. Još jedna od bitnih građevina je i najstarija sačuvana kuća s ovog područja iz XIX veka, čiji je naziv Todorčev konak. Ovaj konak je urađen u stilu profane arhitekture, pod uticajem stilova iz susedne Rumunije. Od manifestacija, najznačajniji su Mokranjčevi dani, koji se odravaju svake godine u septembru, a koga posete najvaniji domaći i strani izvođači.. Okolina grada obiluje prirodnim lepotama, kao što su one na lokalitetima Vratna, Alija i planini-lovištu Deli Jovan. Postoje organizovane ture do čuvenih Krajinskih pimnica i manastira Vratna, Bukovo i Koroglaš. Negotin raspolae sa više smeštajnih kapaciteta, kao što su hotel Krajina, motel Stojković i razni vidovi privatnog smeštaja.
Kapije reke Vratne
Reka Vratna ima jednu od najlepših klisura u Srbiji, i predstavlja malo čudo prirode.
Na ulazu u klisuru nalaze se veklike kamene kapije koje po lokalnim predanjima sprečavaju demone da potope Srbiju. Prva kapija je najviša, ali najkraća, a Druga kapija se nastavlja na Prvu, a njenom poloaju i dimenzijam moe se zaključiti da je to nekada bila pećina kojoj se uruio svod. Preko druge kapije prelaze koze i odvaniji planinari. Stotinak metara uzvodno od ovih kapija, Vratna protiče kroz uzan i dubok kanjon, kuda se provlači divljač i spretniji šumari, ali i po koji turista eljan autentične avanture po prirodi. Treća po redu kapija je znatno nia od prethodne dve, ali je dugačka pedesetak metara i izuzetno je akustična. Selo Vratna se nalazi u dolini reke, i do istoimenog lovišta vodi makadamski put dug dva kilometra. Na samom ulazu u lovište nalazi se mala šumarska kuća, a tik uz nju je lovačka kuća. U njoj borave turisti, planinari i lovci. nekoliko stotina metara uzvodno nalazi se prostran pašnjak na koji predveče dolazi divlajč iz klisure.
Pimnice
U Negotinu postoji duga tradicija gajenja vinove loze i spravljanja vina. Gajila se još i u rimsko doba, a na značaju dobija tokom XIX veka, kada većinu vinograda u Evropi zahvata filoksera. Krajinska vinova loza je bila zaštićena, zato što je bila gajena na ivom pesku. Od tada se intenzivira izvoz ovog vina u sve evropske drave, te je tako 1921. godine u Londonu ovo vino dobilo zlatnu medalju. Pimnice, kao specifična naselja u kojima jedino obitava vino, nastaju od XVII veka pa sve do prvih decenija XX veka, mada ima nagoveštaja da su nastajale i ranije. Ovakva naselja građena su od prirodnog tesanog kamena i drveta, odnosno brvana i posedovala su sve putne prilaze, kao i uske ulice između kuća. Ranije su sva naselja imala ovakve pimnice, ali su danas najbolje očuvane Rajačke, Rogljevske i Smedovačke. Manje očuvane su one u Štubiku i u Bratujevcu. U samim pimnicama postoji podrum ukopando dubine od 1 m, da bi se mogla odravati konstantna temperatura vazduha. U njima se skladišti od 5-6.000 l vina. Takođe, ovde postoje i delovi za odlaganje alata, vinskih sudova i sl. Tokom poseta turista ovim veoma interesantnim lokalitetima, moguća je degustacija i kupovina vina.
Šarkamen
Šarkamen je smešten na 25 km od Negotina. Ovaj arheološki lokalitet pripada kasnoantičkom periodu s kraja III i početka IV veka. Prvi istrani radovi započeti su 1994. godine, a poznato je da Šarkamen pripada rimskom periodu Tetrahija (vladavina četvorice). Ukupna površina koja se istrauje i konzervira iznosi 25 hektara i na tom mestu nalazi se jedna od retkih palata, sagrađenih van Rima. Zlatni carski nakit, koji je otkriven prilikom iskopavanja, danas se čuva u Narodnom muzeju u Beogradu. Jedan od pet vidljivih objekata, a koji je najviše istraen jeste Mauzolej carice majke.
Manastiri
Okolina Negotina ima tri zadubine, manastire Vratna, Bukovo i Koroglaš. Manastir Vratna je smešten na oko 40 km od Negotina, pored reke Jabuče. Manastir je osnovao Arhiepiskop Nikodim. Crkva je više puta rušena i obnavljana, a potiče iz XIV veka. Pored samog manastira, nastavlja se predivan kanjon sa visokim liticama. Na kraju kanjona nalaze se dinovske kamene kapije – prerasti. Ono što predstavlja pravi kuriozitet i stvara idiličnu sliku, jesu krda muflona i jelena. U blizini Vratnjanskih prerasta nalaze se i tri nedovoljno istraene pećine. Manastir Bukovo je lociran oko 3 km zapadno od Negotina. Kao i prethodni manastir, i ovaj je osnovao Arhiepiskop Nikodim za vreme kralja Milutina u XIV veku. Po tipu gradnje delimično podseća na moravsku školu. Za manastir Koroglaš iz XIV veka vezuje se narodno predanje da je na njegovom mestu prethodno bio grob Marka Kraljevića.
Mladenka Prvulović
Đerdapska klisura
1. Ramska tvrđava – Karavan saraj
Utvrđenje Ram se nalazi u blizini srednjevekovnog utvrđenja Lederata, oko 20 km od
Velikog Gradišta. Tvrđavu je sagradio sultan
Bajazit 1483. godine. Postoji legenda da je naziv dobilo po osnivačima Rima –
Romulu i Remu. Ipak, izglednija je ona istorijska varijanta da je po osnivanju dobilo naziv Ihram. Ali bez obzira na to, ceo ovaj lokalitet već hiljadu godina nosi naziv
Lederata. Smatra se da je tokom svojih pohoda ovu tvrđavu koristio i sam
Atila Bič Boiji –
vođa Huna. U njoj je poginuo i austrijski grof Loprešti braneći se od Turaka. U neposrednoj blizini
Ramske tvrđave nalazi se i stari karavan saraj, nastao pre oko šest vekova. On predstavlja jedini očuvani karavan saraj na teritoriji Srbije. Nedaleko od njega, nalazi se i
crkva Svetog arhangela Gavrila, nastala u XIX veku. Tako se moe videti skladan odnos dve arhitektonske celine različite namene, od kojih su jednu izgradili Turci, a drugu Srbi.
Predstavlja izuzetnu zaostavštinu vojne građavine srednjeg veka. Lociranje na desnoj obali Dunava, oko 5 km istočno od istomene varošice. U istoriskim arhivama ovu tvrđavu prvi spominju Mađari 1337. god. Tokom burne istorije srednjeg veka njom su naizmenično vladari Srbi, Mađari i Turci. Među znamenitim istoriskim ličnostima koji su je osvajali bili su srpski knez Lazar, Bajazit Prvi, despot Stefan Lazarević, despot Đurađ Branković i mnogi drugi. Posle silnih ratova i bojeva tvrđava i njeno predgrađe je definitivno bilo potpuno napušteno i opustešeno posle 1867. godine. Današnja varošica Golubac razvila se tek na 5 km od napuštenog grada-tvrđave.
3. Prirodni rezervati
Bosman – Sokolovac predstavlja jedno od veoma vrednih geoloških nalazišta značajne mezozojske faune i očuvane reliktne flore. Čoka Njalta sa Pesačom je jedan od najbogatijih rezervata retkih vrsta i zajednica. Greben – Boljetinsko brdo je poznat u svetu i kao Mali Kolorado. Greben je prirodni spomenik geološko-geomorfološkog karaktera, sa raznobojnim geološkim slojevima, jako izraenim borama i drugim geomorfološkim oblicima. Šomrda se karakteriše ukrasnim zimzelenim drvećem, koje spada u retke biljne vrste. Ciganski potok je bogat prirodnom orahovom šumom i visokim stablima bukve na krečnjaku.
Lepenski vir spada među najstarije evropske civilizacije (8000-5500 p.n.e.), čije su civilizacije u Evropi uspostavile sloene privredno-društvene odnose. Ovaj lokalitet se nalazi 14 km od
Donjeg Milanovca, a naziv je dobio po imenu velikog rečnog vrtloga i uvale u središte Đerdapa. Na ovom mestu pronađena su mnogobrojna planski građena staništa, alatke, nakit i pločice sa urezanim znacima sličnim pismu. Pronađena naselja su hronološki poređana u sedam građevina horizonata. Ono što je karakteristično za arhitekturu ovog doba je da se ne pojavljuju ortogonalne osnove i vertikalni zidovi. Staništa su predstavljena u obliku zarubljenog krunog isečka. U središtu naselja nalazi se trg, koji je ujedno predstavljao i mesto gde su se obavljali razni rituali. Ukupno je otkriveno 136 objekata, koji su konzervirani i premešteni na viši nivo, kako ne bi bili poplavljeni puštanjem u rad
HE Đerdap I.
Trajanova tabla se nalazi na oko 2,5 km zapadno od sela Tekije. Prvobitno je bila postavljena na oko 1,5 km visine iznad nekadašnjeg Rimskog puta. Zbog otvaranja
HE Đerdap izmeštena je za oko 30 m na viši nivo. Tabla je rezultat završetka izgradnje ranije započetog Tiberijevog puta. Natpis na tabli sadrao je šest redova, a danas je čitljivo tri i srednji deo četvrtog reda. Ispod natpisa je figura, verovatno Danubiusa. Natpis na tabli glasi:
Ipmperator Cezar, boanskog Nerve sin, Nerva Trajan Augustus Germanik, vrhovni sveštenik, zastuik naroda po četvrti put, otac domovine, konzul po četvrti put, savladavši planinsko i dunavsko stenje, sagradio je ovaj put.
Diana je rimsko utvrđenje iz 101. godine, locirano na visokoj steni u neposrednoj blizini
HE Đerdap i
Karataša. Ovo utvrđenje predstavlja najveće i najznačajnije utvrđenje na gornjomezijskoj granici nekadašnjeg Rimskog carstva. Prokopavanjem Sipskog kanala, utvrđenje dobija mnogo veći strateški značaj i uspešno čuva granicu prevelike imperije. Diana se kao utvrđeni objekat koristila sve do VI veka. Izgled kastruma odgovara pravougaonom obliku, dimenzija 100 sa 200 m. Bedemi sa uvučenim kulama svedoče o njenoj ulozi tokom burne istorije. Pored svoje vojne funkcije, utvrđenje je predstavljalo i vaan ekonomski i svetilišni centar tadašnjeg dela Rimskog carstva. Tokom V veka, Dianu razaraju Huni, ali je nešto kasnije obnavlja
car Justinijan.
Fetislam ili kapija mira je sgrađena od strane
Sulejmana Veličanstvenog 1524. godine. Na površini od pet hektara, utvrđenje se prostire kao kakav poligon, koji sačinjavaju dve celine:
Veliki i Mali grad. Opasano rovom (20-30 m) i visokim bedemom, ovo utvrđenje je bilo izuzetno teško osvojiti, s obzirom da jedna njegova strana izlazi na
Dunav. U tvrđavu se ulazilo preko dva pokretna mosta i kapije. Postojala je i treća kapija, koja se koristila u slučajevima kade je bilo neophodno povlačenje preko Dunava. Mermerne ploče sa natpisima iznad kapija, veličale su slavu
sultana Mahmuda I. Drugi naziv za Fetislam je i Novi grad, u koji je dolazio i ugarski
kralj Sigismund. Ovaj grad je jedan od šest srpskih gradova čiji su ključevi predati knezu Mihajlu 1867. godine.
Trajanov most se nalazi u blizini sela Kostol, a sagradio ga je Apalodor iz Damaska 105. godine. Most je spajao naselja Kostol i Turn Severin. Duina mosta se procenjuje na oko 1.130 m, a nosilo ga je 20 stubova. Prilikom gradnje mosta koristila je relativno mala dubina Dunava i ostrvo koje se nalazilo na sredini ove reke. Most je ubrzo srušen i to od strane samih Rimljana, odnosno za vreme cara Hadrijana, zbog sprečavanja ulaska varvarskih plemena iz susedne novoosvojene provincije Dakije. Do danas je sačuvan jedan stub i Kastel pontes – građevina koja je obezbeđivala siguran prelazak preko mosta. Ono što je ostalo zapisano je da se 1858. godine moglo videti ukupno 16 stubova.
Predrag Antonić
Kladovo
Kladovo se nalazi na krajnjem severoistoku Srbije, u podnoju
planine Miroč i u oblasti pod nazivom
Ključ, koja je dobila ime po velikom meandru
Dunava po izlasku iz
Djerdapske klisure. Smešteno je neposredno na obali Dunava i pored kopnene saobraćajnice (Djerdapska magistrala) kojom je naša zemlja, preko mosta i graničnog prelaza na
HE Djerdap 1 povezana sa istočnom Evropom.
Nastanak naselja vezuje se za rimski logor na limesu Zanes. Logor razoren od strane Slovena koji na njegovim temeljima grade Novigrad. Izgradnjom turske tvrdjave Fetislam 1524. godine Novigrad sve više gubi slovenski karakter, s obzirom da su Turci na toj lokaciji podigli civilno naselje. Pod današnjim imenom Kladovo se prvi put pominje 1596. godine u jednom austrijskom vojnom dokumentu, u kome je zabeleen napad hajduka na grad i tvrdjavu.
Fetislam je predat Srbiji na upravu 1867. godine, a na sadašnju lokaciju Kladovo je izmešteno za vreme
kneza Miloša, jer je stara lokacija uz tvrdjavu često bila poplavljena. Kladovo je još 1930. godine bilo označeno kao turističko mesto poznato po kavijaru, grodju, bostanu.
Turisti koji borave u Kladovu mogu da posete
Arheološki muzej Djerdapa,
hram Sv. Djordja koji je izgradjen 1856. godine u vreme
Obrenovića, staru čaršiju - trgovačko-zanatski centar iz prve polovine 19. veka nastao izmeštanjem objekata sa lokacija u blizini Fetislama, a koja je zadrala sve gradjevinske i arhitektonske odlike vremena u kojem je nastala.
381(0)214724088
Garni Hotel Grinka M*** je lociran u uem centru grada, u restauriranoj kući iz 1933. godine. Grinka M nalazi se na 100 m od centra grada i autobuske stanice u Zajecaru. Zgrada vile je sagradjena...
Hotel Moravica raspolae jednokrevetnim, dvokrevetnim i trokrevetnim sobama, kao i sa est apartmana. Svaka soba ima kupatilo. Gostima su na raspolaganju dva restorana, dve konferencijske sale, dva...
"Pansion Zeleni Zec" poseduje ukupno 7 leajeva (sobu sa francuskim leajem, dve dvokrevetne i jednu jednokrevetnu sobu) na zasebnom spratu sa zajedničkim kupatilom i čajnom kuhinjom. Kućni...
Lociran je na brdovitim padinama iznad Donjeg Milanovca, na 161m nadmorske visine. U neposrednoj blizini Donjeg Milanovca nalazi se neolitsko naselje Lepenski vir, staro oko 8000 godina, sa...
Hotel raspolae sa apartmanima, jednokrevetnim i dvokrevetnim sobama, restoranima, letnjim terasama, aperitiv barom, kongresnom salom, frizerskim salonom, internetom. Specijaliteti hotela su jela...
Strpljiva a spremna za veliki-mali turizam. 
