UNESKO- NASLEĐE  SVETA

Nа listi svetske baštine UNESCO-а se nalaze kompleks Stari Ras sa Sopoćanima, manastir Studenica i manastir Visoki Dečani sa Pećkom Patrijaršijom, Gračanicom i crkvom Bogorodice Ljeviške u Prizrenu, pod zajedničkim nazivom „Srednjovekovni spomenici na Kosovu(Srbija)“.
Felix Romuliana je u julu 2007 godine ušao na listu kulturne baštine UNESCO.

Stari Ras
Stari Ras ima posebno značenje u tradiciji srpskog naroda. Označava centar Srbije i mesto iz kog je nikla srpska srednjevekovna država. Stari ras je možda i najstarija crkva Srbije i povezana sa nekim od najznačajnijih trenutaka našeg srednjeg veka. Zagonetni Ras - tu je po drugi put kršten Stefan Nemanja i tu je ostavio vlast sinu koji je tu i krunisan kao prvi raški kralj - Stefan Prvovenčani. U ovoj crkvi su posvećivani i svi veliki župani srpskih zemalja. Petrova crkva, odnosno crkva Svetih apostola Petra i Pavla je vekovima bila sedište episkopa Rasa, prestonice Srbije.

Manastir Sopoćani
Manastir Sopoćani nalazi se 15km zapadno od Novog Pazara. Tačan naziv gradnje nije poznat jer je natpis u prstenu kubeta oštećen baš tamo gde je bila utisnuta godina gradnje. Živopis crkve ubraja se u najimpresivnija ostvarenja vizantijskog fresko-slikarstva, koji na monumentalan način dočarava ličnosti i dogadaje iz hrišcanske istorije, a to potvrdjuje i podatak da su freske na Svetskoj izložbi srednjevekovne umetnosti u Parizu 1961. godine proglašene za najvee umetničko dostignuće XIII-og veka. UNESCO je 1979. godine ovaj manastir uvrstio u Listu svetske kulturne baštine.

Manastir Studenica
Manastir Studenica je manastir koji je 1986. godine postao zakonom zaštićeni spomenik upisan u Listu Svetske kulturne i prirodne baštine UNESCO-a. On je jedan od najznačajnih spomenika vizantijske i srpske umetnosti. Kompleks manastira Studenica čine tri crkve: Bogorodičina, Kraljeva i crkva svetog Nikole. Bogorodičina crkva je najstarija i sagradjena je između 1183. i 1196. godine. Nosi odlike Raške škole, a u njoj su sahranjeni Simeon (Stefan Nemanja), Stefan Prvovenčani i kralj Radoslav. Od postanka Studenice pa do danas, život medu hramovima, kulama i konacima odvija se bez prestanka.

Manastiri Kosova i Metohije na UNESCO listi

Pećka Patrijaršija
U okviru manastira postoje četiri crkve iz raznih perioda i njihova zajednička priprata. Ovde se vekovima nalazilo sedište srpskih arhiepiskopa i patrijarha, te je ovo jedan od najznačajnijih spomenika srpske prošlosti. Najstarija crkva posvećena je Sv. Apostolima, podignuta je u prvoj polovini 13. veka sa željom da središte Srpske crkve bude na manje ugroženom mestu. Kao ktitori spominju se Arsenije I i Sv. Sava, od koga je potekla zamisao o gradnji. U crkvi su grobna mesta arhiepiskopa Arsenija I, Joanikija II, Sv. Save i drugih velikodostojnika Srpske crkve.

Dečani
Manastir je podignut od 1327 - 35. godine. Glavni graditelj hrama bio je fra Vita iz Kotora. Ktitori ove impozantne crkve su kralj Stefan Dečanski i njegov sin, car Dušan. U sklopu manastira sagrađena je i bolinica za monahe. Prvi put je zapusteo posle kosovske bitke, ali ga je ubrzo obnovila kneginja Milica. U manastiru je dugo postojala škola za prepisivanje i ukrašavanje knjiga. Grandiozni živopis ima preko hiljadu kompozicija koje su veoma dobro očuvane. U samoj crkvi, ispred oltara nalaze se dva sarkofaga. U jednom se nalaze mošti SV. Stefana Dečanskog smeštene u ćivot koji je manastiru poklonio 1849. godine knez Aleksandar Karađorđević. U drugom kovčegu se nekada nalazilo telo Jelene, sestre Stefana Dečanskog. Manastir danas poseduje svakako najbogatiju crkvenu riznicu u Srbiji.

Đurđevi Stupovi
Manastir je podignut 1170 -74. godine kao zadužbina Stefana Nemanje. Po predanju on je hram sagradio u znak zahvalnosti Sv. Đorđu što ga je oslobodio iz pećine - tamnice u koju su ga braća zatočila. Velelepna crkva, kao i ceo manastir sagrađen je Starom Rasu,  na samom vrhu brda, tako da dominiraju okolinom, što im daje veličanstven izgled. Manastir je stradao u jednoj eksploziji, ali se obnavlja zahvaljujujući bratstvu koje se obnovilo pre nekoliko godina. U manastiru Đurđevi Stupovi živi sedam monaha i iskušenika.

Bogorodica Ljeviška
Hram je izgrađen 1307. godine na temeljima starije crkve. Ova prizrenska crkva je još jedna u nizu od četrdeset zadužbina svetog kralja Milutina. Bogorodica Ljeviška je prvorazredni spomenik podignut u duhu vizantijskog graditeljstva. Pod turskom vladavinom crkva je pretvorena u džamiju. Tek 1918. god. hram je vraćen Srpskoj pravoslavnoj crkvi. Ovo delo je neprocenjive umetničke i istorijske vrednosti jer svedoči o tri razdoblja, sa ostacima bazilike iz IX veka, bazilike iz XIII veka i crkva kralja Milutina

Gračanica
Ovaj predivni hram podigao je 1321. godine kralj Milutin kao svoju poslednju zadužbinu. Od manastirskog kompleksa sačuvana je samo crkva koja predstavlja vrhunsko delo kasnovizantijske arhitekture. Gračanica je veoma često kroz svoju istoriju rušena ali uporno i obnavljana, kao simbol srpstva i vekovne borbe za Kosovo. ovde se nalaze čuveni portreti kralja Milutina i kraljice Simonide. U manastiru je 1539. godine osnovana je štamparija, ali je samo nekoliko knjiga sačuvano do danas. Ispred oltara je ćivot sa moštima Sv.Stefana novog - ikonobranitelja, koji je postradao u 8. veku od ikonobornih jeretika u Carigradu.

Felix Romuliana

Felix Romuliana je arheološki lokalitet nalazi se 11 km od Zaječara, levo od puta ka Paraćinu. Lokalitet je izgrađen na mestu rođenja Gaja Galerija Valerija Maksimilijana, rimskog imperatora, i to je zapravo njegova rezidencija. Prostire se na 6,5 hektara i opasana je odbrambenim bedemima sa 20 kula. One čuvaju gradsku palatu u okviru koje su vestibilimi, atrijumi, terme, podni mozaici, mermerna oplata, skulpture i predmeti od granita roze boje i zelenog porfira sa Peloponeza. Nedaleko od palate, na brdu Magura, otkriven je sakralni kompleks, koji čine dve grobnice i dva tumula. Na tom mestu su na lomačama spaljeni imperator Galerije i njegova majka Romula, i tako su uzneseni među bogove. Najpoznatiji eksponati su: mozaici Dionis, lavirint, Venatori, kao i arhivolta sa natpisom Felix Romulijana, a nalaze se u stalnoj postavci Narodnog muzeja u Zaječaru. Felix Romuliana je u julu 2007 godine ušao na listu kulturne baštine UNESCO.